Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında şaxələndirmə siyasəti son dövrdə əsas istiqamətlərdən biri kimi təqdim olunur. Bu siyasətin məqsədlərindən biri iqtisadi artımın müxtəlif sahələr arasında daha geniş bölüşdürülməsidir. Neft-qaz sektoru ölkə iqtisadiyyatında mühüm rol oynasa da, qeyri-neft sahələrinin inkişafı ayrıca prioritet kimi müəyyənləşdirilir. Prezident İlham Əliyevin Forum iştirakçılarına müraciətində də bu istiqamətin nəticələri barədə məlumat verilib. Həmin müraciətdə 2025-ci ildə qeyri-neft sektorunun ÜDM-də payının 72 faizə çatdığı qeyd olunur. Qeyri-neft sənayesinin və ixracının artması da diversifikasiya prosesinin digər göstəriciləridir. Bu dəyişikliklər investisiya imkanlarının enerji ilə yanaşı başqa sahələrdə də genişlənməsinə şərait yaradır. Beləliklə, iqtisadi şaxələndirmə Azərbaycanın gələcək investisiya modelinin əsas elementlərindən birinə çevrilir.

Şaxələndirmənin mühüm istiqamətlərindən biri sənaye istehsalının genişləndirilməsidir. Azərbaycanda sənaye parkları və iqtisadi zonalar bu məqsədlə yaradılan infrastruktur imkanları arasında göstərilir. Bu ərazilərdə investorlar üçün müxtəlif iqtisadi və inzibati mexanizmlər təqdim olunur. Prezident İlham Əliyev müasir infrastrukturun və iqtisadi zonaların investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. Sənaye müəssisələrinin inkişafı yeni məhsulların istehsalına və ixrac imkanlarının artmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda, yerli istehsalın genişlənməsi idxaldan asılılığın müəyyən sahələrdə azalmasına təsir göstərə bilər. Müasir texnologiyaların istehsal proseslərinə gətirilməsi məhsuldarlığın yüksəldilməsi üçün əlavə imkan yaradır. Buna görə sənayeləşmə siyasəti həm daxili bazarın, həm də xarici ticarətin inkişafı ilə əlaqələndirilir.

Kənd təsərrüfatı və aqrobiznes də investisiya baxımından geniş imkanlar təqdim edən sahələrdən biridir. Azərbaycan müxtəlif iqlim və torpaq xüsusiyyətlərinə malik olması ilə aqrar istehsal üçün fərqli istiqamətlər yaradır. Aqrobiznesin inkişafı yalnız xammal istehsalı ilə məhdudlaşmır. Qida emalı, qablaşdırma, logistika və ixrac zəncirlərinin qurulması əlavə dəyərin artırılmasına imkan verə bilər. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda aqrobiznesin ayrıca müzakirə mövzusu olması bu sahəyə diqqətin göstəricilərindən biridir. Xarici investisiyanın aqrar emal müəssisələrinə yönəlməsi kənd təsərrüfatının sənaye ilə əlaqəsini gücləndirə bilər. Müasir suvarma və rəqəmsal kənd təsərrüfatı texnologiyaları da məhsuldarlığın artırılmasına xidmət edə bilər. Belə layihələr regionlarda məşğulluğun və iqtisadi fəallığın genişlənməsinə də təsir göstərə bilər.

Azad iqtisadi zonalar investisiya siyasətində ayrıca mexanizm kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyev Ələt Azad İqtisadi Zonasını investorlar üçün yaradılan imkanlar sırasında qeyd edib. Belə zonaların əsas üstünlüklərindən biri biznes fəaliyyəti üçün xüsusi infrastrukturun formalaşdırılmasıdır. Burada logistika imkanları ilə istehsal fəaliyyətinin birləşdirilməsi ixrac yönümlü layihələr üçün əlverişli şərait yarada bilər. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də bu tip iqtisadi zonaların regional bazarlara çıxış imkanlarını artırır. Şərq-Qərb nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi Ələt istiqamətində logistika potensialının əhəmiyyətini artırır. Xarici şirkətlər üçün bu cür zonalar regional istehsal və paylama mərkəzi yaratmaq baxımından maraq doğura bilər. Nəticədə iqtisadi zonalar investisiya, logistika və istehsalın bir məkanda birləşdiyi komplekslərə çevrilə bilər.

Azərbaycanın iqtisadi şaxələndirməsində kapital bazarlarının inkişafı da mühüm istiqamətlərdən biridir. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda kapital bazarları əsas müzakirə mövzuları sırasında yer alıb. Kapital bazarlarının genişlənməsi şirkətlərin maliyyə resurslarına çıxış imkanlarını artıra bilər. Bu mexanizm bank kreditlərindən əlavə alternativ maliyyələşdirmə kanallarının yaranmasına şərait yaradır. Xarici investorların yerli kapital bazarına marağı maliyyə sisteminin beynəlxalq əlaqələrini də gücləndirə bilər. Dövlət və özəl sektor arasında maliyyə əməkdaşlığının genişlənməsi iri layihələrin maliyyələşdirilməsinə təsir göstərə bilər. İnvestisiya mühitinin dayanıqlılığı isə kapital bazarlarının inkişafı üçün əsas şərtlərdən biri olaraq qalır. Bu sahənin inkişafı Azərbaycanın iqtisadiyyatında maliyyə resurslarının daha səmərəli bölüşdürülməsinə imkan verə bilər.

İqtisadi şaxələndirmənin başqa istiqaməti rəqəmsal texnologiyaların müxtəlif sahələrə tətbiqidir. Süni intellekt, məlumat emalı və rəqəmsal idarəetmə biznes proseslərinin strukturunu dəyişdirən əsas texnoloji amillərdir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya və fəaliyyət mərkəzinə çevrilməsi üçün imkanlardan danışıb. Bunun üçün insan kapitalı ilə yanaşı müvafiq texniki infrastrukturun qurulması tələb olunur. Data mərkəzləri və yeni texnologiya layihələri bu prosesin maddi bazasını formalaşdıra bilər. Reuters-in məlumatına görə, Azərbaycan beynəlxalq şirkətlərlə data mərkəzləri və süni intellekt üzrə əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə edir. Rəqəmsallaşmanın istehsal, logistika, maliyyə və xidmət sahələrinə tətbiqi yeni məhsuldarlıq imkanları yarada bilər. Bu istiqamət iqtisadiyyatın ənənəvi sektorlarının texnologiya ilə yenilənməsinə şərait yaradan mexanizm kimi çıxış edir.

Azərbaycanın iqtisadi şaxələndirmə siyasəti regional əməkdaşlıq imkanları ilə də bağlıdır. Nəqliyyat dəhlizləri ölkənin istehsal etdiyi məhsulların müxtəlif bazarlara çıxarılmasını asanlaşdıra bilər. Enerji layihələri regional iqtisadi əlaqələrin başqa istiqamətini təşkil edir. Rəqəmsal bağlantılar isə yeni xidmətlərin və texnologiyaların yayılmasına imkan verir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub dəhlizlərində fəal iştirak etdiyini bildirib. 2030-cu ilədək tranzit daşımalarının 25 milyon tona çatdırılması hədəfi bu istiqamətdə planlaşdırılan inkişafın miqyasını göstərir. Eyni zamanda, qeyri-neft sektorunun genişlənməsi investisiya imkanlarının daha çox sahəyə yayılmasına şərait yaradır. Qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ müxtəlif iqtisadi istiqamətləri bir-biri ilə əlaqələndirərək davamlı investisiya və istehsal zəncirləri formalaşdırmaqdır.

Gülsarə Abbasova

Respublikanın “Əməkdar mədəniyyət işçisi”, Şuşa Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru,YAP Şuşa rayon təşkilatının 32 saylı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini