Tarixi abidələr xalqın keçmişini günümüzə çatdıran və nəsillər arasında mənəvi əlaqə yaradan qiymətli sərvətlərdir. Onların hər biri müəyyən dövrün həyat tərzi, sənətkarlığı və dünyagörüşü haqqında məlumat daşıyır. Dini abidələr isə memarlıq xüsusiyyətləri ilə yanaşı, cəmiyyətin mənəvi tarixini də əks etdirir. Bu obyektlərin qorunması milli yaddaşın davamlılığının təmin edilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Mədəni irsə qayğı göstərən cəmiyyət öz tarixini daha dərindən tanıyır. Abidələrin gələcək nəsillərə çatdırılması dövlətin, mütəxəssislərin və ictimaiyyətin birgə səylərini tələb edir. Tarixi sərvətlərə münasibət xalqın öz keçmişinə və gələcəyinə verdiyi dəyərin göstəricisidir.
Azərbaycanın mədəni irsi müxtəlif tarixi mərhələlərin və mədəni təsirlərin izlərini özündə birləşdirir. Ölkəmizin ərazisində yerləşən məscidlər, türbələr, kilsələr və digər tarixi obyektlər bu zənginliyin mühüm hissəsidir. Onların qorunması yalnız müəyyən dini icmalar üçün deyil, bütün cəmiyyət üçün əhəmiyyət daşıyır. Çünki mədəni irs ortaq tarixi yaddaşın və ölkənin çoxqatlı keçmişinin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Abidələrin elmi əsaslarla tədqiqi onların tarixi dəyərinin daha düzgün müəyyənləşdirilməsinə imkan verir. Bərpa işlərinin müvafiq mütəxəssislər tərəfindən aparılması tarixi görünüşün və memarlıq xüsusiyyətlərinin qorunması üçün vacibdir. Bu fəaliyyətlər milli irsin gələcəkdə də öyrənilməsi və tanıdılması üçün möhkəm zəmin yaradır.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə tarixi və mədəni abidələrin qorunması dövlət siyasətinin diqqət yetirilən istiqamətlərindəndir. Mədəniyyət obyektlərinin bərpası və mühafizəsi ölkənin tarixi sərvətlərinə münasibətin praktik ifadəsidir. Bu tədbirlər milli kimliyin möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, Azərbaycanın mədəni irsinin beynəlxalq miqyasda tanıdılmasına da xidmət edə bilər. Abidələrin qorunması zamanı tarixi sənədlərin və elmi araşdırmaların nəzərə alınması mühüm şərtdir. Görülən işlər barədə ictimaiyyətin məlumatlandırılması mədəni irsə marağın artmasına kömək edir. Gənclərin bərpa və tədqiqat layihələri ilə tanışlığı onlarda tarixə məsuliyyətli münasibət formalaşdırır. Belə təşəbbüslər keçmişin öyrənilməsini müasir cəmiyyətin inkişafı ilə əlaqələndirir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi-dini abidələrin vəziyyətinin araşdırılması və qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uzunmüddətli münaqişə nəticəsində zərər görmüş obyektlərin sənədləşdirilməsi tarixi faktların qorunmasına kömək edir. Bərpa prosesi yalnız tikililərin fiziki görünüşünün yenilənməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Burada tarixi həqiqətlərin elmi əsaslarla müəyyənləşdirilməsi və memarlıq irsinin orijinallığının qorunması da vacibdir. Bu ərazilərin mədəni irsi Azərbaycan tarixinin mühüm hissəsini təşkil edir. Gələcək nəsillərin həmin abidələri öyrənməsi tarixi yaddaşın davamlılığını gücləndirəcək. Mədəni irsin bərpası həm də insanların doğma yurdlarla mənəvi əlaqəsinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Tarixi abidələrin qorunmasında təhsil müəssisələrinin və maarifləndirici layihələrin rolu böyükdür. Şagirdlərə abidələrin tarixi və mədəni əhəmiyyəti izah edildikdə onlarda mühafizə məsuliyyəti formalaşır. Məktəb ekskursiyaları, tədqiqat tapşırıqları və mədəni tədbirlər bu biliklərin praktik şəkildə mənimsənilməsinə kömək edir. Gənclər abidələrin zədələnməsinin və tarixi əşyaların qanunsuz dövriyyəsinin nəticələrini anlamalıdırlar. Yerli icmaların mədəni irsin qorunmasına cəlb edilməsi ictimai nəzarəti gücləndirə bilər. Tarixi obyektlər barədə rəqəmsal məlumatların hazırlanması onların daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına imkan yaradır. Beləliklə, mədəni irsin qorunması təkcə mütəxəssislərin deyil, bütün cəmiyyətin ortaq vəzifəsinə çevrilir.
Azərbaycanın tolerantlıq ənənələri tarixi-dini irsin qorunmasına daha geniş məna verir. Müxtəlif dinlərə məxsus abidələrə hörmət göstərilməsi mədəni müxtəlifliyin dəyər kimi qəbul olunmasını nümayiş etdirir. Bu münasibət ayrı-ayrı icmaların tarixi təcrübəsinin tanınmasına və ictimai etimadın möhkəmlənməsinə kömək edir. Dini irsin siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsinin qarşısının alınması da vacibdir. Abidələrin qorunması elmi, hüquqi və mədəni yanaşmaların uzlaşdırılmasını tələb edir. Tarixə obyektiv münasibət müxtəlif cəmiyyət qrupları arasında anlaşmanı gücləndirə bilər. Milli yaddaşın qorunması və dini müxtəlifliyə hörmət Azərbaycanın mənəvi sərvətlərinin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir.

Könül Hüseynova
Tərəqqi medallı, Şuşa Humanitar Kollecinin tyutoru, YAP Şuşa rayon təşkilatının 20 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri