Füzulinin müasir tarixində işğal dövrü ağır dağıntılar və uzunmüddətli məcburi köçkünlük ilə yadda qalıb. Rayonun böyük hissəsinin 1993-cü ildə işğal olunması minlərlə insanın həyatını dəyişdirdi. Doğma evlərindən ayrılan ailələr uzun illər başqa yaşayış məntəqələrində məskunlaşmağa məcbur oldular. Şəhərin və kəndlərin dağıdılması bölgənin sosial və iqtisadi həyatına ciddi zərər vurdu. Tarixi abidələrin və yaşayış məkanlarının vəziyyəti də bu dövrün ağır nəticələrini əks etdirirdi. 2020-ci ildə Füzulinin azad olunması həmin vəziyyətin dəyişməsi üçün yeni imkan yaratdı. Bu gün aparılan bərpa tədbirləri dağıntıların yerində həyatın yenidən qurulmasına xidmət edir.
Füzulinin azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun tarixi qələbəsinin mühüm mərhələlərindən biri oldu. 2020-ci il oktyabrın 17-də şəhərin işğaldan azad edilməsi barədə Prezident İlham Əliyev xalqa məlumat verdi. Həmin gün bir sıra kəndlərin də azad olunması bölgədə yeni mərhələnin başlanğıcını göstərdi. Füzuli istiqamətində düşmənin müdafiə xətlərinin yarılması hərbi əməliyyatların gedişinə ciddi təsir göstərdi. Qələbə uzun illər doğma yurdlarından ayrı qalan insanların ümidlərini gücləndirdi. Bununla yanaşı, şəhərin qarşısında genişmiqyaslı bərpa və quruculuq vəzifələri yarandı. Azadlıqdan sonrakı mərhələdə əsas məqsəd insanların təhlükəsiz şəkildə geri dönməsini və normal həyatın bərpasını təmin etmək oldu.
Şəhərin yenidən qurulması ilk növbədə infrastrukturun yaradılmasını tələb edirdi. Dağıntılara məruz qalmış ərazilərdə yolların, enerji sistemlərinin və digər kommunal obyektlərin yenilənməsi vacib idi. Füzulidə həyata keçirilən layihələr bu ehtiyacların mərhələli şəkildə qarşılanmasına yönəlib. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi bölgənin nəqliyyat imkanlarını genişləndirib. Zəfər, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa yolları əlaqələrin güclənməsinə xidmət edir. Füzuli yarımstansiyası və Köndələnçay su anbarları kompleksi də şəhərin inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələr bir vaxtlar dağıntılarla üzləşmiş ərazidə müasir yaşayış mühitinin formalaşmasına kömək edir.
Bərpa prosesinin əsas məqsədlərindən biri şəhərin iqtisadi və sosial həyatını yenidən canlandırmaqdır. Yaşayış binalarının tikilməsi ailələrin doğma torpaqlarına qayıtmasına şərait yaradır. Təhsil müəssisələri uşaqların öz şəhərlərində təhsil almasına imkan verir. Müasir yollar digər bölgələrlə əlaqələri asanlaşdıraraq iqtisadi fəaliyyətə dəstək göstərir. Enerji və su sistemləri gündəlik həyatın normal təşkili üçün zəruri əsas yaradır. Dost ölkələrin dəstəyi ilə yaradılan təhsil və yaradıcılıq obyektləri sosial inkişafı zənginləşdirir. Beləliklə, Füzulinin dirçəlişi müxtəlif sahələrin əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi ilə həyata keçirilir.
Prezident İlham Əliyevin diqqəti ilə Füzulinin gələcək inkişafı planlı şəhərsalma prinsiplərinə əsaslanır. 2023-cü ildə təsdiq edilən 2040-cı ilədək inkişaf Baş planı bu istiqamətdə mühüm sənəddir. Şəhərin yeni simasının formalaşmasında yaşayış şəraiti və infrastrukturun əlçatanlığı nəzərə alınır. Keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı bərpa prosesinin insan həyatına təsirini aydın göstərir. 2026-cı il oktyabrın 1-dək Füzuliyə 827 ailənin və 3153 nəfərin köçürüldüyü bildirilir. Bu ailələrin məskunlaşması şəhərin sosial həyatının yenidən qurulmasına kömək edir. Füzulidə görülən işlər Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə gələcəyə hesablanmış inkişaf siyasətinin mühüm hissəsidir.

Məmmədli Nəzirə
YAP Şuşa rayon təşkilatının əməkdaşı