Milli kimliyin qorunması hər bir xalqın öz tarixinə, dilinə, mədəniyyətinə və mənəvi irsinə münasibəti ilə müəyyən olunur. Bu dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi dövlətin mədəni davamlılığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, müasir cəmiyyətin inkişafı hüquqi bərabərlik, elmi dünyagörüşü və açıq fikir mübadiləsi kimi prinsipləri də tələb edir. Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında ideoloji təhlükəsizlik məsələsini vurğulaması milli kimliklə ictimai dayanıqlıq arasındakı əlaqəni ön plana çıxarır. İdeoloji təhlükəsizlik vətəndaşların öz tarixini tanıması ilə yanaşı, mürəkkəb informasiya şəraitində düzgün mövqe seçə bilməsini də nəzərdə tutur. Bu baxımdan təhsil milli irsin qorunması və müasir düşüncə tərzinin inkişafı üçün əsas vasitələrdən biridir. Milli dəyərlərlə dünyəvi təhsil prinsiplərinin düzgün uzlaşdırılması gələcək nəslin hərtərəfli formalaşmasına xidmət edir.
Azərbaycanın mədəni tarixində müxtəlif ənənələrin qarşılıqlı təsiri və birgəyaşayış təcrübəsi mühüm yer tutur. Bu xüsusiyyət cəmiyyətimizdə fərqli mədəniyyətlərə və inanclara hörmət göstərilməsinin tarixi əsaslarını formalaşdırıb. Milli irsə bağlılıq xalqın özünəməxsusluğunu qoruduğu kimi, başqa insanların hüquqlarına hörmət də ictimai münasibətləri sağlamlaşdırır. Gənclərin bu həqiqətləri anlaması üçün tarix və mədəniyyət haqqında biliklər gündəlik həyatla əlaqələndirilməlidir. Ədəbiyyat, musiqi, incəsənət və xalq yaradıcılığı milli yaddaşın nəsillər arasında ötürülməsində mühüm vasitələrdir. Mədəni irsin öyrənilməsi şagirdlərdə keçmişə maraq yaratmaqla yanaşı, gələcək qarşısında məsuliyyət hissini də gücləndirir. Bu proses milli kimliyin formal ifadələrdən daha dərin mənəvi məzmuna malik olmasına imkan verir.
Dünyəvi dövlətçilik ictimai həyatın qanunvericilik və hüquqi prinsiplər əsasında təşkilini nəzərdə tutur. Bu model müxtəlif düşüncə və inanc sahiblərinin bərabər vətəndaş hüquqlarına malik olmasının təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Dünyəvilik milli-mənəvi dəyərlərin inkarı kimi şərh edilməməlidir. Eyni zamanda, milli ənənələr hüquqi bərabərlik və insan ləyaqəti prinsipləri ilə uzlaşmalıdır. Bu münasibətlərin düzgün izahı xüsusilə yeniyetmələrin dünyagörüşünün formalaşması baxımından vacibdir. Məktəblərdə fərqli fikirlərin mədəni şəkildə müzakirəsi və mübahisələrin hüquqi çərçivədə həlli təşviq edilməlidir. Belə təhsil mühiti gənclərin həm öz mövqeyini əsaslandırmasına, həm də başqalarını dinləməsinə imkan yaradır.
Təhsil sisteminin əsas vəzifələrindən biri şagirdlərdə elmi düşüncə və müstəqil mühakimə qabiliyyətini inkişaf etdirməkdir. Müəllimlər uşaqları yalnız hazır cavabları yadda saxlamağa deyil, suallar verməyə və səbəb-nəticə əlaqələrini araşdırmağa yönəltməlidirlər. Bu yanaşma onların yanlış məlumatları müəyyən etmək və müxtəlif mənbələrdən gələn fikirləri müqayisə etmək bacarığını artırır. İnformasiya təhlükəsizliyi şəraitində belə bacarıqların əhəmiyyəti daha da yüksəlir. Gənclər milli maraqları müdafiə etməyin məlumatları yoxlamadan qəbul etmək deyil, həqiqəti əsaslandırılmış şəkildə müəyyənləşdirmək olduğunu anlamalıdırlar. Tənqidi düşüncə ilə milli məsuliyyətin birləşməsi cəmiyyətin ideoloji dayanıqlığını möhkəmləndirir. Bu səbəbdən müasir təhsil modeli həm biliklərin mənimsənilməsinə, həm də mühakimə qabiliyyətinin inkişafına xidmət etməlidir.
Məktəb qaydaları təhsil prosesinin sistemli təşkili və şagirdlər arasında bərabər münasibətlərin qorunması üçün əhəmiyyətlidir. Vahid məktəbli geyimi ilə bağlı tələblər də bu ümumi çərçivədə qiymətləndirilə bilər. Belə qaydalar aydın izah edildikdə şagirdlər məktəb mühitində ortaq məsuliyyətin əhəmiyyətini daha yaxşı anlayırlar. Geyim normalarının tətbiqi zamanı hüquqi əsaslar, bərabərlik və uşaqların hüquqlarının qorunması başlıca meyarlar olmalıdır. Milli geyimlərin və onların elementlərinin mədəni tədbirlərdə təqdim edilməsi isə şagirdlərin milli irsə marağını artıran imkanlardan biridir. Müəllimlərin səliqəli və peşəkar görünüşü də tədris mühitinin işgüzar xarakterini möhkəmləndirə bilər. Bütün bu məsələlərdə əsas diqqət təhsilin məqsədlərinə və uşaqların hərtərəfli inkişafına yönəldilməlidir.
Milli-mənəvi tərbiyənin nəticəli olması üçün ailənin dəstəyi mühüm şərtdir. Valideynlər uşaqlara milli tarix və mədəniyyət haqqında məlumat verməklə yanaşı, gündəlik davranışları ilə də nümunə göstərməlidirlər. Məktəbdə verilən biliklərin ailədə müzakirə edilməsi onların daha dərindən mənimsənilməsinə kömək edir. İctimai təşkilatların, mədəniyyət müəssisələrinin və təhsil işçilərinin əməkdaşlığı bu istiqamətdə əlavə imkanlar yaradır. Gənclər milli irsi tanıdıqca, hüquqa hörmət etməyi öyrəndikcə və informasiya mənbələrini təhlil etdikcə daha möhkəm dünyagörüşü qazanırlar. Belə şəxsiyyətlər cəmiyyətin inkişafında həm yaradıcı, həm də məsuliyyətli iştirakçı kimi çıxış edə bilərlər. Milli kimliyin və dünyəvi düşüncənin uzlaşması Azərbaycanın sabit və davamlı inkişafına xidmət edən mühüm mənəvi əsasdır.

Elmir Rzayev
YAP Şuşa rayon təşkilatının əməkdaşı