Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı müasir regional siyasətin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilir. Qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklər ölkələr arasında etibarlı nəqliyyat əlaqələrinin və qarşılıqlı iqtisadi asılılığın əhəmiyyətini artırır. Bu şəraitdə Azərbaycanın region dövlətləri ilə əməkdaşlığının genişləndirilməsi həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin 8–9 oktyabr 2026-cı il tarixlərində Türkmənistana işgüzar səfəri həmin əlaqələrin inkişafında diqqətçəkən hadisə kimi qiymətləndirilir. Türkmənbaşı şəhərində keçirilən görüşlər Azərbaycanın regional proseslərdə iştirakının yeni imkanlarını üzə çıxarır. Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət Görüşündə iştirak Azərbaycanın çoxtərəfli əməkdaşlığa verdiyi önəmi nümayiş etdirir. Bu platforma vasitəsilə ortaq maraqların müzakirəsi və birgə təşəbbüslərin əlaqələndirilməsi üçün əlavə şərait yaranır. Beləliklə, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasındakı münasibətlər ənənəvi diplomatik təmaslardan daha geniş məzmun kəsb edir.
Regional əməkdaşlığın güclənməsində Azərbaycanın coğrafi mövqeyi mühüm rol oynayır. Xəzər dənizi ölkəmizi Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən təbii əlaqə məkanı olmaqla yanaşı, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının formalaşmasında da əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın qərbə doğru uzanan nəqliyyat xətləri Mərkəzi Asiya məhsullarının Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxışını asanlaşdırır. Bu imkanlar region dövlətlərinin xarici ticarət əlaqələrini şaxələndirməsinə şərait yaradır. Prezident İlham Əliyevin regional əməkdaşlığa yönəlmiş siyasəti mövcud üstünlüklərdən daha səmərəli istifadə edilməsini nəzərdə tutur. Eyni zamanda, nəqliyyat bağlantıları ölkələr arasında siyasi dialoqun möhkəmlənməsinə də təsir göstərir. Birgə layihələr iqtisadi maraqları yaxınlaşdıraraq qarşılıqlı etimadın inkişafına töhfə verir. Bu baxımdan Azərbaycanın rolu yalnız tranzit xidmətləri göstərməklə məhdudlaşmır.
Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin genişləndirilməsində Orta Dəhlizin imkanları xüsusi yer tutur. Bu marşrut Asiya ilə Avropa arasında yüklərin daşınması üçün alternativ və strateji əhəmiyyətli istiqamət yaradır. Prezident İlham Əliyevin Məşvərət Görüşündə səsləndirdiyi fikirlər də nəqliyyat bağlantılarının regional inkişaf üçün vacibliyini önə çıxarır. Təqdim olunan məlumatlara əsasən, Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaları 2025-ci ildə 10 faizdən çox artıb. 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında təxminən 20 faizlik artımın qeydə alınması marşrutun əhəmiyyətinin yüksəldiyini göstərir. Bu dinamika limanların, dəmir yollarının və digər nəqliyyat obyektlərinin fəaliyyətinin uzlaşdırılmasını zəruri edir. Yük axınlarının artması xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi və daşımaların vaxtında həyata keçirilməsi məsələlərini də aktuallaşdırır. Buna görə də Orta Dəhlizin inkişafı regional əməkdaşlığın əsas iqtisadi prioritetlərindən biri olaraq qalır.
Azərbaycanın regional mövqeyinin möhkəmlənməsi nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, investisiya siyasətindən də asılıdır. Son illərdə limanlara, dəmir yollarına və avtomobil yollarına yönəldilən sərmayələr ölkənin tranzit imkanlarını genişləndirib. 2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycan ərazisindən tranzit yükdaşımalarının təxminən 8 milyon tona çatması bu sahənin iqtisadi əhəmiyyətini göstərən göstəricilərdən biridir. Qarşıya qoyulan hədəflər Şərq–Qərb və Şimal–Cənub istiqamətlərində daşımaların daha da artırılmasını nəzərdə tutur. Hər iki əsas nəqliyyat dəhlizi üzrə yükdaşımaların 15 milyon tona çatdırılması orta müddətli məqsədlər sırasında göstərilir. Bu hədəfə nail olmaq üçün infrastrukturun mövcud imkanları ilə real yük tələbatı arasında tarazlıq yaradılmalıdır. Eyni zamanda, xidmətlərin rəqəmsallaşdırılması və sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi daşıma proseslərini sürətləndirə bilər. Belə tədbirlər Azərbaycanın regional iqtisadi əlaqələndirici kimi mövqeyini daha da gücləndirər.
Regional əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti enerji təhlükəsizliyi və Xəzər hövzəsində qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsidir. Azərbaycan və Türkmənistanın Xəzər sahilində yerləşməsi enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Prezident İlham Əliyev ilə Prezident Sərdar Berdiməhəmmədovun Türkmənbaşıda keçirilən görüşündə bu sahələrlə bağlı məsələlərin müzakirəsi münasibətlərin gündəliyinin genişliyini göstərir. Enerji infrastrukturunun əlaqələndirilməsi regionun beynəlxalq bazarlarla münasibətlərinə əlavə imkanlar qazandıra bilər. Bununla yanaşı, Xəzərdə təhlükəsizliyin qorunması bütün sahilyanı dövlətlərin ortaq maraqlarına uyğundur. Dəniz nəqliyyatının etibarlı fəaliyyəti limanların inkişafı və iqtisadi əlaqələrin fasiləsizliyi baxımından vacibdir. Tərəflər arasında davamlı məsləhətləşmələr yarana biləcək problemlərin vaxtında müzakirəsinə imkan verər. Beləliklə, enerji və təhlükəsizlik məsələləri regional əməkdaşlığın ayrılmaz hissəsi kimi çıxış edir.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi üçün birgə investisiyalar da mühüm vasitədir. Prezident İlham Əliyev qarşılıqlı ticarətin artırılması, istehsal müəssisələrinin yaradılması və məhsulların xarici bazarlara birlikdə çıxarılması məsələlərinə diqqət yetirib. Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaradılmış birgə investisiya fondları bu istiqamətdə istifadə edilə bilən mexanizmlərdir. Həmin fondların imkanlarının genişləndirilməsi kapitalın konkret iqtisadi layihələrə yönəldilməsinə şərait yarada bilər. Birgə istehsal təşəbbüsləri ölkələr arasında yalnız məhsul mübadiləsini deyil, texnologiya və təcrübə paylaşımını da inkişaf etdirər. Bu prosesdə biznes subyektlərinin maraqlarının nəzərə alınması layihələrin səmərəliliyini artıra bilər. Sərmayələrin uzunmüddətli nəticə verməsi üçün aydın məqsədlər və şəffaf icra mexanizmləri vacibdir. Belə əməkdaşlıq regional iqtisadi inteqrasiyanı daha praktik məzmunla zənginləşdirər.
Bütün bu istiqamətləri birləşdirən əsas amil uzunmüddətli tərəfdaşlıq və qarşılıqlı fayda prinsipidir. Azərbaycanın regional siyasəti nəqliyyat, enerji, investisiya və rəqəmsal bağlantıların bir-birini tamamlamasına əsaslanan imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı səfəri bu məsələlərin həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli formatlarda müzakirəsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, Xəzərin ekoloji vəziyyəti və dənizin səviyyəsinin azalması sahilyanı dövlətlərin birgə fəaliyyətini tələb edən məsələlərdir. İqtisadi inkişafla təbii mühitin qorunması arasında tarazlığın saxlanılması regional sabitliyin vacib şərtidir. Ölkələr arasında etimadın möhkəmlənməsi razılaşdırılmış təşəbbüslərin uğurla həyata keçirilməsinə kömək edə bilər. Bu baxımdan gələcək əməkdaşlığın nəticələri təkcə yük həcmləri və ticarət göstəriciləri ilə deyil, həm də ortaq problemlərin həlli ilə ölçülməlidir. Nəticə etibarilə, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında münasibətlərin dərinləşməsi Avrasiya məkanında daha sıx iqtisadi əlaqələr və davamlı regional tərəfdaşlıq üçün mühüm zəmin yaradır.

Təvəkkül Əliyev
“Əməkdar müəllim”, YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri