Azərbaycanın iqtisadi siyasətində insan kapitalının inkişafı son illərdə daha çox ön plana çıxan istiqamətlərdən biridir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi yalnız maliyyə və infrastruktur imkanlarının artırılması ilə yekunlaşmır. Yeni texnologiyaların tətbiqi üçün peşəkar mütəxəssislərin hazırlanması da tələb olunur. Rəqəmsal iqtisadiyyatın böyüməsi isə bu tələbi daha da aktuallaşdırır. Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında təhsilin və kadr hazırlığının strateji əhəmiyyətinə diqqət çəkib. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda da texnologiya və insan kapitalı məsələləri müzakirə mövzuları sırasında olub. Bu yanaşma investisiyanı yalnız kapital axını kimi deyil, bilik və təcrübə transferi kimi də qiymətləndirir. Beləliklə, insan kapitalı Azərbaycanın gələcək investisiya imkanlarının əsas komponentlərindən birinə çevrilir.

Texnologiyanın inkişafı üçün ixtisaslı kadrların hazırlanması əsas şərtlərdən biridir. Prezident İlham Əliyev Forumdakı müzakirədə peşəkar və hazırlıqlı mütəxəssislər olmadan qarşıya qoyulan texnoloji məqsədlərə çatmağın çətin olduğunu bildirib. Bu fikir rəqəmsal transformasiya ilə təhsil siyasəti arasındakı əlaqəni aydın göstərir. Azərbaycan son illərdə kibertəhlükəsizlik istiqamətində də yeni hazırlıq imkanları yaradıb. Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin fəaliyyəti bu sahədə ixtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsi üçün nümunələrdən biri kimi təqdim olunur. Rəqəmsal sistemlərin genişlənməsi şirkətlər üçün informasiya təhlükəsizliyini də əsas məsələyə çevirir. Bu səbəbdən texnologiya üzrə mütəxəssislərə tələbatın gələcəkdə artması gözlənilən istiqamətlərdəndir. İnsan resurslarına yatırılan sərmayə isə uzunmüddətli iqtisadi nəticə yaratmaq potensialına malikdir.

Xaricdə təhsil proqramları insan kapitalının inkişafı siyasətinin digər elementidir. Prezident İlham Əliyev gənclərin xaricdə təhsil alması üçün Dövlət Proqramının yaradılmasının uzunmüddətli nəticələrindən danışıb. Xarici təhsil müəssisələrində əldə olunan biliklər müxtəlif sahələr üzrə yeni yanaşmaların ölkəyə gətirilməsinə imkan verir. Proqram iştirakçılarının bir hissəsinin Azərbaycana qayıtması yerli əmək bazarının ixtisaslı mütəxəssislərlə təmin edilməsinə kömək edir. Bu proses yalnız akademik biliklərin deyil, beynəlxalq iş təcrübəsinin də formalaşmasına şərait yaradır. Müxtəlif ölkələrdə təhsil alan gənclər qlobal biznes mühiti haqqında praktiki məlumat əldə edirlər. Həmin təcrübənin Azərbaycandakı şirkətlərdə tətbiqi yeni idarəetmə və texnoloji yanaşmalar yarada bilər. Buna görə təhsil siyasəti investisiya mühitinin dolayı, lakin mühüm dayaqlarından biri kimi çıxış edir.

Neft-qaz sənayesində yerli kadrların payının artması insan kapitalı siyasətinin konkret nümunələrindən biri kimi göstərilir. Prezident İlham Əliyev 1994-cü ildə xarici enerji şirkətlərində çalışan əməkdaşların böyük hissəsinin əcnəbilər olduğunu xatırladıb. Dövlət başçısının bildirdiyinə görə, hazırda həmin şirkətlərdə əcnəbi əməkdaşların payı təxminən 5 faiz səviyyəsindədir. Bu dəyişiklik enerji sektorunda yerli mütəxəssislərin peşəkar hazırlığının artması ilə əlaqələndirilir. Eyni zamanda, Azərbaycan vətəndaşlarının müxtəlif beynəlxalq şirkətlərdə çalışması qlobal təcrübənin formalaşdığını göstərir. Belə kadrlar sonradan yerli iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə bilik və təcrübə gətirə bilərlər. İnsan kapitalının bu şəkildə inkişafı uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılıq baxımından əhəmiyyətlidir. Texnologiya və təcrübənin ölkə daxilində lokallaşdırılması da həmin prosesin mühüm nəticələrindən biri ola bilər.

Süni intellekt Azərbaycanda yeni investisiya istiqamətlərindən biri kimi gündəmə gəlir. Prezident İlham Əliyev ölkənin rəqəmsal transformasiya və fəaliyyət mərkəzinə çevrilməsi ilə bağlı imkanları qeyd edib. Forum çərçivəsində süni intellekt və rəqəmsal transformasiya əsas müzakirə mövzularından biri olub. Bu sahədə investisiya üçün məlumat infrastrukturu, hesablama imkanları və müvafiq kadr bazası tələb olunur. Data mərkəzlərinin yaradılması da rəqəmsal iqtisadiyyatın fiziki infrastrukturunun formalaşmasına xidmət edə bilər. Reuters-in məlumatına görə, Azərbaycan beynəlxalq şirkətlərlə data mərkəzləri və süni intellekt sahəsində əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə edir. Bu istiqamətin inkişafı telekommunikasiya, maliyyə, sənaye və dövlət xidmətləri kimi müxtəlif sahələrə təsir göstərə bilər. Rəqəmsal investisiyaların artması iqtisadiyyatın ənənəvi strukturlarına yeni texnoloji imkanlar əlavə edə bilər.

Texnologiya sahəsində inkişafın başqa bir tərəfi innovasiya ekosisteminin qurulmasıdır. Bunun üçün yalnız müasir avadanlıq əldə etmək kifayət etmir. Universitetlər, şirkətlər və dövlət qurumları arasında əməkdaşlıq mexanizmləri də vacibdir. Elmi araşdırmaların kommersiyalaşdırılması yeni məhsulların və xidmətlərin yaranmasına imkan verə bilər. Startapların maliyyələşdirilməsi də innovasiya mühitinin genişlənməsində rol oynayan amillərdəndir. Rəqəmsal transformasiya kiçik və orta sahibkarlıq üçün yeni bazarlara çıxış imkanlarını artıra bilər. Bu baxımdan investisiya siyasəti texnologiya şirkətlərinin və innovativ layihələrin də cəlb edilməsini nəzərdə tutur. Nəticədə insan kapitalı, texnologiya və kapital bir-birini tamamlayan iqtisadi resurslara çevrilir.

İnsan kapitalının inkişafı Azərbaycanın iqtisadi diversifikasiya siyasətinin uzunmüddətli istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Qeyri-neft sektorunun genişlənməsi yeni peşələrə və ixtisaslara ehtiyac yaradır. Sənaye, logistika, enerji, informasiya texnologiyaları və aqrobiznes üzrə mütəxəssislərə tələbatın artması əmək bazarının strukturuna təsir göstərir. İnvestorlar üçün kadr bazasının mövcudluğu layihələrin seçilməsində mühüm amillərdən biridir. Buna görə təhsil və peşə hazırlığı investisiya siyasəti ilə birbaşa əlaqəli sahələrə çevrilir. Prezident İlham Əliyevin çıxışlarında texnologiya əldə etməklə yanaşı, onu tətbiq edə biləcək mütəxəssislərin yetişdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanır. Bu yanaşma Azərbaycanın gələcək iqtisadi modelində bilik və bacarıqların çəkisinin artacağını göstərir. İnsan kapitalına qoyulan sərmayə nəticə etibarilə ölkənin innovasiya və rəqabət imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər.

Anar Xəlilov
Şuşa Rayon Statistika İdarəsinin rəisi, YAP Şuşa rayon təşkilatının 10 saylı ərazi təşkilatının sədr müavini