Seyid Yəhya Bakuvi ilə bağlı beynəlxalq konfransın Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın mənəvi irsinin beynəlxalq elmi mühitdə müzakirəsinə imkan yaradıb. Tədbirin Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısı ilə eyni vaxtda təşkili onun əhatə dairəsini daha da genişləndirib. Prezident İlham Əliyev bu iki tədbirin paralel keçirilməsini tarixi və mənəvi baxımdan əhəmiyyətli hesab edib. XV əsrdə yaşamış Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan düşüncə tarixinin tanınmış simalarından biri kimi təqdim olunur. Onun irsi yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmayan fəlsəfi və mənəvi ənənələrlə əlaqələndirilir. Konfransa müxtəlif ölkələrdən alimlərin və dini xadimlərin qatılması mövzuya fərqli elmi yanaşmaların təqdim olunmasına şərait yaradır. Belə tədbirlər tarixi şəxsiyyətlərin irsinin yeni nəsillərə çatdırılmasında mühüm rol oynayır.

Azərbaycanın mədəni tarixində müxtəlif əsrlərdə böyük fikir adamlarının yetişməsi ölkənin zəngin intellektual irsini göstərir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi və digər şəxsiyyətlərin adlarını çəkib. Bu adlar Azərbaycan ədəbiyyatının və fəlsəfi düşüncəsinin müxtəlif tarixi mərhələlərini əks etdirir. Seyid Yəhya Bakuvinin həmin silsilədə xatırlanması onun mənəvi və elmi irsinin Azərbaycan tarixindəki yerini göstərir. Konfransın əsas məqsədlərindən biri də həmin irsin müasir elmi yanaşmalar əsasında araşdırılmasıdır. Fərqli ölkələrdən gələn tədqiqatçıların iştirakı müzakirələrin coğrafiyasını genişləndirir. Nəticədə Bakuvi irsi Azərbaycan elmi mühitindən çıxaraq beynəlxalq müzakirə mövzusuna çevrilir.

Tədbirin dini liderlərin toplantısı ilə paralel keçirilməsi təsadüfi məqam kimi görünmür. Çünki Seyid Yəhya Bakuvinin irsi mənəvi dəyərlər, insanın kamilləşməsi və dini düşüncə ilə bağlı araşdırmalar üçün zəngin material təqdim edir. Dini rəhbərlərin həmin tədbirlərdə iştirakı alimlərlə dini institutlar arasında fikir mübadiləsini genişləndirir. Bu format dini irsin yalnız tarixi fakt kimi deyil, müasir cəmiyyət üçün əhəmiyyət daşıyan mənbə kimi araşdırılmasına imkan verir. Müxtəlif dini ənənələrin nümayəndələrinin bir araya gəlməsi qarşılıqlı tanıma prosesini də gücləndirə bilər. Belə dialoqun mühüm istiqamətlərindən biri dinlərarası və məzhəblərarası qarşılıqlı hörmət məsələsidir. Bu baxımdan Bakıdakı toplantıların proqramı elmi və dini müzakirələrin bir-birini tamamlamasına imkan yaradır.

Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin mədəni diplomatiya imkanlarını da genişləndirir. Bakı son illərdə müxtəlif beynəlxalq forumların keçirildiyi şəhərlərdən biri kimi tanınır. Dini və elmi toplantıların eyni dövrdə təşkili şəhərin müxtəlif əməkdaşlıq platformalarını bir araya gətirə bildiyini göstərir. Bu cür tədbirlər iştirakçıların Azərbaycanla bağlı biliklərini birbaşa təmaslar vasitəsilə artırır. Xüsusilə tarixi irslə bağlı konfransların Bakıda keçirilməsi ölkənin mədəni sərvətlərinin tanıdılması üçün əlavə imkan yaradır. Elmi müzakirələrin beynəlxalq səviyyədə aparılması gələcək tədqiqat əməkdaşlıqları üçün də zəmin formalaşdırır. Beləliklə, konfrans yalnız bir tarixi şəxsiyyətin irsinin təqdimatı ilə məhdudlaşmır.

Bakı toplantısının başqa mühüm istiqaməti dini liderlərin Qarabağa səfər etməsidir. Ağdam, Xocalı, Xankəndi və Şuşaya səfər proqramı iştirakçıların bölgənin vəziyyətini yerində görməsinə imkan verir. Prezident İlham Əliyev bu səfər zamanı həm işğalın nəticələrinin, həm də aparılan bərpa işlərinin müşahidə ediləcəyini bildirib. Ağdam məscidinin bərpası bu prosesin dini irslə bağlı nümunələrindən biridir. Şuşada yeni məscidin tikilməsi də bölgənin dini-mədəni həyatının yenidən formalaşmasına dair nümunə kimi göstərilir. Qarabağda yaşayış məntəqələrinin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı səfərin digər mühüm istiqamətini təşkil edir. Belə səfər iştirakçılara bölgənin tarixi ilə yanaşı, hazırkı sosial-iqtisadi dəyişiklikləri də görmək imkanı verir.

Xocalı məsələsi Qarabağ səfərinin yaddaş və tarix istiqamətini xüsusilə önə çıxarır. Prezident İlham Əliyev Xocalı Memorial Kompleksinin yaradıldığını və ziyarətin mümkün olduğunu bildirib. Bu kimi məkanlar keçmiş hadisələrin yadda saxlanması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarabağdakı dini abidələrin vəziyyəti də bölgənin tarixinin öyrənilməsi baxımından ayrıca mövzudur. İşğal dövründə məscidlərin və digər dini obyektlərin zərər görməsi ilə bağlı Azərbaycan tərəfinin mövqeyi beynəlxalq tədbirlərdə də səsləndirilir. Dini liderlərin həmin məkanları yerində görməsi müzakirələrin faktiki müşahidələrlə tamamlanmasına şərait yaradır. Bununla yanaşı, bərpa olunan obyektlər bölgədə yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir.

Seyid Yəhya Bakuvi irsinin gələcəkdə də araşdırılması üçün beynəlxalq konfransların davamlı keçirilməsi mühüm elmi imkan yarada bilər. Bu toplantılar müxtəlif ölkələrin alimləri arasında yeni tədqiqat əlaqələrinin qurulmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, Bakuvi irsinin gənc tədqiqatçılar üçün daha əlçatan olması təmin edilə bilər. Tarixi mənbələrin, fəlsəfi mətnlərin və dini düşüncə nümunələrinin birgə araşdırılması mövzuya kompleks yanaşmanı mümkün edir. Türk dünyası və İslam coğrafiyasının müxtəlif elmi mərkəzlərinin iştirakı bu prosesi daha da zənginləşdirə bilər. Bakı konfransı bu baxımdan gələcək elmi əməkdaşlıqlar üçün başlanğıc nöqtələrindən biri kimi çıxış edir. Seyid Yəhya Bakuvinin irsi üzərində aparılan araşdırmalar Azərbaycan tarixinin beynəlxalq elmi mühitdə daha geniş öyrənilməsinə də töhfə verə bilər.

Leyla Babışova
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədr müavini