Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan tarixinin mənəvi və fəlsəfi düşüncə xəttində mühüm yer tutur. Onun irsinin beynəlxalq konfrans səviyyəsində müzakirə olunması bu tarixi mirasa marağın davam etdiyini göstərir. Bakı şəhərinin belə tədbirə ev sahibliyi etməsi də xüsusi məna daşıyır. Çünki şəhər tarixən elm, ədəbiyyat və dini düşüncənin müxtəlif istiqamətlərinin qovuşduğu məkanlardan biri olub. Yəhya Bakuvi ilə bağlı araşdırmalar Azərbaycan mənəvi tarixinin daha geniş şəkildə öyrənilməsinə imkan verir. Bu irsin yalnız milli çərçivədə deyil, beynəlxalq elmi mühitdə təqdim edilməsi əlavə imkanlar yaradır. Belə tədbirlər keçmişlə müasir elmi düşüncə arasında əlaqəni möhkəmləndirir.

Azərbaycanın mədəni tarixində Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Nəsimi və Füzuli kimi böyük adlar mühüm yer tutur. Həmin şəxsiyyətlərin yaradıcılığı müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan coğrafiyasının intellektual potensialını nümayiş etdirib. Yəhya Bakuvi də bu uzun mənəvi xəttin mühüm simalarından biri kimi xatırlanır. Onun adı dini-fəlsəfi düşüncənin tarixində xüsusi tədqiqat mövzusu olaraq qalır. Tarixi şəxsiyyətlərin irsi cəmiyyətlərin öz keçmişini anlamasına kömək edən vasitələrdəndir. Bu səbəbdən həmin irsin araşdırılması yalnız akademik məsələ deyil. O, eyni zamanda milli mədəni yaddaşın qorunması ilə bağlı prosesdir.

Bakıda keçirilən beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın mədəni diplomatiya imkanlarını da nümayiş etdirir. Müxtəlif ölkələrdən gələn alimlər, dini rəhbərlər və ictimai xadimlər eyni platformada fikir mübadiləsi aparırlar. Belə görüşlər müxtəlif cəmiyyətlərin bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yaradır. Dini və elmi müzakirələrin paralel aparılması mövzu dairəsini daha da genişləndirir. Burada ortaq tarixlə yanaşı, müasir dünyanın qarşılaşdığı mənəvi məsələlər də müzakirə predmetinə çevrilir. Azərbaycan bu platformalarda öz tarixini və mədəni irsini təqdim etmək imkanı əldə edir. Bununla yanaşı, ölkə müxtəlif tərəflərin fikirlərini eşitmək imkanını da genişləndirir.

Türk Dövlətləri Təşkilatının dini rəhbərlərinin Bakıda bir araya gəlməsi başqa bir mühüm istiqaməti ortaya qoyur. Türk xalqları arasında dini əlaqələr uzun tarixi proseslərin nəticəsində formalaşıb. İslam dini həmin xalqların mədəni həyatında mühüm izlər buraxıb. Müasir dövrdə bu əlaqələrin yeni institutlar və görüşlər vasitəsilə inkişaf etdirilməsi mümkündür. Dini rəhbərlərin qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi belə əməkdaşlığın istiqamətlərindən biridir. Burada dini maarifləndirmə, ailə dəyərləri və sosial məsuliyyət kimi məsələlər də aktuallaşa bilər. Bu baxımdan Bakı toplantısı yalnız bir tədbir deyil, davamlı dialoq üçün imkan kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Qarabağ mövzusu Azərbaycanın mənəvi və tarixi yaddaşında xüsusi çəkisi olan məsələlərdəndir. Münaqişə illərində çoxsaylı yaşayış məntəqələri və mədəni obyektlər dağıntılara məruz qalıb. Dini abidələrin vəziyyəti də bu ümumi mənzərənin bir hissəsini təşkil edib. Sonrakı bərpa işləri həmin obyektlərin yenidən istifadəyə verilməsi istiqamətində aparılır. Şuşa, Ağdam və digər yaşayış məntəqələri yeni quruculuq mərhələsinin nümunələri kimi təqdim olunur. Keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı bu prosesin sosial tərəfini təşkil edir. Beləliklə, bərpa prosesi həm maddi, həm də mənəvi komponentləri əhatə edir.

Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran məsələlərdən biri tarixi irsi müasir inkişafla uzlaşdırmaqdır. Keçmişin öyrənilməsi gələcək üçün nəticələr çıxarmağa imkan verir. Yəhya Bakuvi kimi şəxsiyyətlərin irsi də bu baxımdan aktualdır. Dini liderlərin Bakıda görüşməsi isə həmin tarixi yaddaşın müasir dialoqla birləşməsinə şərait yaradır. Burada məqsəd müxtəlif cəmiyyətlərin ortaq dəyərləri üzərində qarşılıqlı anlaşma imkanlarını araşdırmaqdır. Belə yanaşma dini və mədəni müxtəlifliyi qarşıdurma səbəbi deyil, dialoq imkanına çevirə bilər. Azərbaycan üçün bu istiqamətin əhəmiyyəti onun tarixi və coğrafi xüsusiyyətləri ilə də bağlıdır.

Arif Dostiyev — Elm və Təhsil İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Şuşa Rayon Komitəsinin Sədri