Bakıda keçirilən beynəlxalq dini tədbirlərin iştirakçılarının Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri proqramın mühüm hissələrindən biridir. Xarici nümayəndələrin bölgəyə getməsi Azərbaycanın müasir tarixi ilə birbaşa tanış olmaq imkanı yaradır. Ağdam, Xocalı, Xankəndi və Şuşa müxtəlif tarixi və mədəni xüsusiyyətləri ilə səfərin əsas ünvanları sırasındadır. Bu şəhərlərdə aparılan müşahidələr işğal dövrünün nəticələri və sonrakı bərpa prosesi barədə təsəvvür formalaşdırır. Səfərin əhəmiyyəti yalnız dağıntıların nümayişi ilə məhdudlaşmır. Bölgədə yeni həyatın qurulması da nümayəndələrin diqqətinə çatdırılır.

İşğal illərində Qarabağda yaşayış məntəqələrinin dağıdılması genişmiqyaslı nəticələr doğurmuşdu. Azərbaycan tərəfi həmin dövrdə mədəni və dini irsə də zərər dəydiyini müxtəlif beynəlxalq platformalarda gündəmə gətirib. Tarixi abidələrin vəziyyəti bölgənin keçmişinin öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xocalı ilə bağlı yaddaşın qorunması üçün Memorial Kompleksin yaradılması da bu istiqamətdə həyata keçirilən layihələrdən biridir. Tarixi faciələrin xatırlanması cəmiyyətlərin keçmişdən nəticə çıxarması üçün vacibdir. Dini liderlərin bu məkanlarla tanışlığı onların bölgə haqqında məlumatlarını genişləndirir.

Qarabağın bugünkü mənzərəsi isə əvvəlki dövrlə müqayisədə tamamilə fərqli prosesləri əks etdirir. Azad edilmiş ərazilərdə yaşayış məntəqələri yenidən qurulur və müasir infrastruktur yaradılır. Məktəblərin, xəstəxanaların, yolların və digər sosial obyektlərin inşası bu proqramın əsas istiqamətlərindəndir. Yeni yaşayış sahələrinin yaradılması insanların doğma torpaqlarına qayıtmasına imkan verir. Bu qayıdış bölgənin sosial həyatının bərpası baxımından mühüm mərhələdir. Qarabağ səfərində iştirak edən nümayəndələr həmin dəyişiklikləri yerində müşahidə edə bilirlər.

Şuşanın səfər proqramında yer alması bölgənin mədəni və tarixi əhəmiyyətini ayrıca önə çıxarır. Şəhər Azərbaycanın mədəniyyət tarixində xüsusi mövqeyə malikdir. Şuşanın bərpası və tarixi simasının qorunması istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Ağdam isə işğaldan sonra genişmiqyaslı yenidənqurma prosesinin nümunələrindən biri kimi təqdim olunur. Xankəndi və Xocalı da Qarabağdakı yeni mərhələnin müxtəlif aspektlərini görmək üçün mühüm ünvanlardır. Bu şəhərlərin hər biri bölgənin keçmişi və gələcəyi haqqında fərqli məlumatlar təqdim edir.

Dini liderlərin bölgəyə səfəri onların yalnız Azərbaycanın tarixi ilə deyil, bərpa prosesinin sosial tərəfləri ilə də tanışlığına şərait yaradır. İnsanların qayıdışı üçün yaradılan şərait burada həyata keçirilən layihələrin əsas məqsədlərindən biridir. Müasir yaşayış məkanlarının salınması qayıdan əhalinin gündəlik ehtiyaclarının təmin edilməsinə yönəlib. İnfrastrukturun qurulması isə regionun uzunmüddətli inkişafı üçün əsas baza yaradır. Beləliklə, Qarabağda həyata keçirilən işlər həm fiziki bərpanı, həm də sosial həyatın yenidən qurulmasını əhatə edir. Səfər iştirakçıları bu prosesin müxtəlif istiqamətlərini birbaşa görə bilirlər.

Qarabağ səfərinin beynəlxalq tədbirin ümumi proqramına daxil edilməsi müxtəlif mövzuların əlaqələndirilməsinə imkan verir. Bakıda dini və mənəvi məsələlər ətrafında aparılan müzakirələr bölgəyə səfərlə daha konkret məzmun qazanır. Nümayəndələr Azərbaycanın keçdiyi tarixi yol barədə məlumatları real məkanlarda müşahidə etməklə zənginləşdirirlər. Eyni zamanda, bərpa və quruculuq layihələri bölgənin gələcəyi ilə bağlı planların istiqamətlərini göstərir. Belə səfərlər beynəlxalq iştirakçıların Azərbaycan haqqında daha geniş məlumat əldə etməsinə şərait yaradır. Qarabağın keçmişi və bu günü ilə bağlı müşahidələr tədbirin yadda qalan istiqamətlərindən birinə çevrilir.

Zeybək Cəfərov — YAP Şuşa təşkilatının fəalı, Qarabağ Regional Gənclər və İdman İdarəsinin Şuşa rayonu üzrə gənclər və idman sektorunda Baş məsləhətçi