Cənubi Qafqazın müasir siyasi mənzərəsi son illər ərzində baş vermiş mühüm tarixi hadisələrin təsiri altında formalaşmışdır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi regionda yeni münasibətlər sisteminin yaranmasına imkan açmışdır. Hazırkı mərhələdə əsas vəzifə əldə olunmuş nəticələrin davamlı sülhə və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa çevrilməsidir. Bu baxımdan Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh təşəbbüsləri regional təhlükəsizlik gündəliyində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakıda keçirilən AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə Prezident İlham Əliyevin çıxışı məhz bu məsələlərin siyasi mahiyyətini əhatə etdi. Dövlət başçısı Azərbaycanın keçdiyi mürəkkəb tarixi yola nəzər salmaqla yanaşı, gələcək inkişaf istiqamətlərini də diqqətə çatdırdı. Çıxışda verilən mesajlar ölkəmizin münaqişədən sonrakı mərhələdə sülh və sabitliyə üstünlük verdiyini nümayiş etdirdi.

Azərbaycan xalqı uzun illər ərzində Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin ağır nəticələrini yaşamışdır. Doğma torpaqlarından məcburi şəkildə köçürülən insanların taleyi ölkəmizin ictimai və siyasi həyatında mühüm yer tutmuşdur. İşğal altında qalmış yaşayış məntəqələrinin dağıdılması regionun iqtisadi və sosial inkişafını uzun müddət ləngitmişdi. Beynəlxalq vasitəçilik səylərinin nəticəsiz qalması münaqişənin həllini daha da çətinləşdirmişdi. Azərbaycan bütün bu dövr ərzində öz ərazi bütövlüyünün bərpasını dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri kimi müəyyənləşdirmişdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışında həmin tarixi şəraitin xatırladılması bugünkü siyasi reallıqların hansı proseslər nəticəsində yarandığını göstərdi. Bu hadisələrin obyektiv qiymətləndirilməsi regionda dayanıqlı sülhün qurulması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

2020-ci ilin Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun qələbəsi ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış əraziləri üzərində hüquqlarının bərpasına yol açdı. 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda suverenliyin tam təmin edilməsi bu prosesin yekun mərhələsini təşkil etdi. Bununla regionda uzun illər davam etmiş münaqişənin əsas hərbi-siyasi səbəblərindən biri aradan qaldırıldı. Azərbaycan qarşısında artıq yeni dövrün tələblərinə uyğun vəzifələr dayanmağa başladı. Prezident İlham Əliyev Bakı Zirvəsində ölkəmizin hərbi qələbədən sonra sülh təklifini irəli sürdüyünü xüsusi vurğuladı. Bu yanaşma Azərbaycanın gələcək münasibətləri qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq əsasında qurmaq niyyətinin ifadəsidir.

Sülhün bərqərar olması üçün yalnız hərbi əməliyyatların dayandırılması kifayət etmir. Dövlətlər arasında etimadın formalaşması, siyasi dialoqun inkişafı və qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi də vacibdir. Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması bütün Cənubi Qafqazın gələcəyinə təsir göstərə biləcək prosesdir. Sərhədlərin təhlükəsizliyinin təmin olunması və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına şərait yarada bilər. Qarşılıqlı ticarətin və regional layihələrin genişlənməsi xalqlar arasında yeni əlaqələrin yaranmasına kömək edə bilər. Prezident İlham Əliyevin sülhün kövrək xarakter daşıdığını vurğulaması bu prosesin davamlı diqqət tələb etdiyini göstərir. Məhz buna görə əldə olunan siyasi nəticələrin konkret əməkdaşlıq mexanizmləri ilə möhkəmləndirilməsi zəruridir.

Azərbaycanın postmünaqişə siyasətində azad edilmiş ərazilərin bərpası mühüm istiqamətlərdən biridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yenidənqurma layihələri regionun sosial və iqtisadi həyatının dirçəldilməsinə xidmət edir. Müasir infrastrukturun yaradılması yaşayış məntəqələrinin dayanıqlı inkişafı üçün əlverişli şərait formalaşdırır. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı Azərbaycanın sosial siyasətinin mühüm məqsədlərindən biridir. Bərpa olunan şəhər və kəndlər yeni iqtisadi fəaliyyət imkanlarının yaranmasına da zəmin yaradır. Bu proses regionun yalnız keçmiş münaqişə məkanı kimi deyil, gələcək inkişaf ərazisi kimi qiymətləndirilməsinə imkan verir. Azərbaycanın quruculuq fəaliyyəti sülhün iqtisadi və humanitar əsaslarının gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Regional sülhün möhkəmləndirilməsi beynəlxalq tərəfdaşlıq imkanlarının genişlənməsi ilə də sıx bağlıdır. Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında yerləşən coğrafi mövqeyindən istifadə edərək nəqliyyat və enerji bağlantılarının inkişafına töhfə verir. Yeni kommunikasiya xətlərinin formalaşdırılması region dövlətləri üçün əlavə iqtisadi perspektivlər yarada bilər. Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın beynəlxalq tranzit sistemində rolunu artıran mühüm amillərdəndir. Enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq da ölkəmizin xarici siyasətində əhəmiyyətli yer tutur. Prezident İlham Əliyevin AQEM Zirvəsində təqdim etdiyi yanaşma iqtisadi tərəqqi ilə siyasi sabitliyin bir-birini tamamladığını göstərir. Beləliklə, Azərbaycan sülh gündəliyini daha geniş regional inkişaf strategiyası ilə əlaqələndirir.

Bakıda keçirilən mötəbər Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq sahəsində artan imkanlarını nümayiş etdirdi. Müxtəlif dövlətlərin nümayəndələrinin bir araya gəlməsi təhlükəsizlik məsələlərinin çoxtərəfli müzakirəsinə şərait yaratdı. Azərbaycan bu platformadan istifadə edərək Cənubi Qafqazda formalaşmış yeni siyasi reallıqları beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim etdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirilən fikirlər ölkəmizin gələcək inkişafı sülh və qarşılıqlı hörmət prinsipləri üzərində qurmaq istəyini əks etdirdi. Regionun uzunmüddətli sabitliyi bütün tərəflərin məsuliyyətli siyasi davranışından asılıdır. Azərbaycanın təşəbbüsləri qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır. AQEM-in Bakı Zirvəsi bu baxımdan Azərbaycanın sülhə əsaslanan regional siyasətinin beynəlxalq səviyyədə təqdim olunduğu mühüm hadisə kimi dəyərləndirilir.

Namiq Hüseynov
YAP Şuşa rayon təşkilatının 35 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri