Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq siyasətində humanitar əlaqələrin inkişafına xüsusi əhəmiyyət verilir. Təhsil, mədəniyyət və insanlar arasında təmaslar dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm əsaslarını formalaşdırır. Bu baxımdan Kamboca Krallığı ilə əməkdaşlıq yeni imkanlar baxımından diqqət çəkir. İki ölkə arasında mövcud siyasi dialoq humanitar sahədə birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə əlverişli şərait yaradır. Kambocanın Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana səfəri zamanı bu istiqamət üzrə mühüm sənəd mübadiləsi həyata keçirilib. Həmin addım təhsil müəssisələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün zəmin yaradır. Humanitar təmasların güclənməsi iki xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edə bilər.

Keçmiş Sovet İttifaqı dövründə yüzlərlə kambocalı tələbənin Azərbaycanda təhsil alması ikitərəfli münasibətlərin maraqlı tarixi səhifəsidir. Bu fakt ölkəmizin müxtəlif dövlətlərdən gələn tələbələr üçün təhsil məkanı olduğunu göstərir. Həmin dövrdə formalaşan əlaqələr gələcək humanitar əməkdaşlıq üçün müəyyən təcrübə yaradıb. Bu ənənənin müasir dövrdə yenidən canlandırılması qarşılıqlı maraqlar əsasında mümkündür. Azərbaycan və Kamboca tələbə mübadiləsi imkanlarını araşdırmaqla təhsil əlaqələrini daha da genişləndirə bilərlər. Qarşılıqlı təhsil proqramları gənclərin digər ölkənin cəmiyyəti və təcrübəsi ilə tanış olmasına şərait yaradar. Belə təşəbbüslər uzunmüddətli dostluq münasibətlərinin inkişafına töhfə verə bilər.

Kambocanın Baş naziri Hun Manetin səfəri zamanı ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumunun mübadiləsi həyata keçirilib. Bu sənəd iki təhsil müəssisəsi arasında institusional əlaqələrin inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Universitetlər və diplomatik hazırlıq mərkəzləri arasında əməkdaşlıq bilik və təcrübə mübadiləsini asanlaşdıra bilər. Xüsusilə beynəlxalq münasibətlər sahəsində çalışan mütəxəssislərin hazırlanması dövlətlərarası əlaqələr üçün vacibdir. Birgə akademik təşəbbüslər qarşılıqlı maraq doğuran mövzuların daha dərindən araşdırılmasına imkan yarada bilər. Belə əlaqələr təhsil sahəsində əməkdaşlığın konkret məzmun qazanmasına xidmət edir. Sənəd mübadiləsi humanitar münasibətlərin gələcək inkişafı üçün mühüm başlanğıc nöqtəsidir.

Təhsil əlaqələrinin genişləndirilməsi yalnız ali məktəblərin əməkdaşlığı ilə məhdudlaşmamalıdır. Müxtəlif səviyyələrdə bilik və təcrübə mübadiləsinin təşkili də qarşılıqlı münasibətləri zənginləşdirə bilər. Tələbələrin digər ölkənin tarixi, mədəniyyəti və sosial həyatı ilə tanış olması qarşılıqlı anlayışı gücləndirir. Akademik təmaslar elmi maraqların və peşəkar əlaqələrin inkişafına şərait yaradır. Azərbaycan və Kamboca arasında belə imkanların araşdırılması gələcək nəsillər üçün əlavə perspektivlər aça bilər. Humanitar əməkdaşlığın davamlı olması üçün yaradılan əlaqələrin müntəzəm şəkildə inkişaf etdirilməsi vacibdir. Bu istiqamətdə atılan addımlar dövlətlərarası münasibətlərin cəmiyyətlər səviyyəsində möhkəmlənməsinə kömək edə bilər.

İki ölkə arasında dövlət idarəçiliyi təcrübəsinin paylaşılması da humanitar və institusional əməkdaşlığın mühüm tərəfidir. Azərbaycanın “ASAN xidmət” modeli bu sahədə beynəlxalq maraq doğuran nümunələrdən biri kimi təqdim olunur. Kambocada həmin təcrübəyə diqqət yetirilməsi qarşılıqlı öyrənmə üçün imkan yaradır. Dövlət xidmətlərinin təşkili sahəsində fikir mübadiləsi səmərəli idarəçilik yanaşmalarının öyrənilməsinə kömək edə bilər. Bu modelin başqa ölkələrdə tətbiqi isə hər bir dövlətin öz ehtiyaclarına və hüquqi şəraitinə uyğun qiymətləndirmə tələb edir. Təcrübə mübadiləsinin əsas üstünlüyü uğurlu həll yollarının öyrənilməsi və uyğunlaşdırılması imkanından ibarətdir. Belə əməkdaşlıq Azərbaycan təcrübəsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına da töhfə verə bilər.

Humanitar əlaqələrin inkişafı Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin ümumi siyasi mühitini daha da zənginləşdirir. İki dövlətin rəhbərləri arasında aparılan müzakirələr əməkdaşlığın müxtəlif sahələrini əhatə edir. Parlament dostluq qruplarının fəaliyyəti də qarşılıqlı təmasların genişləndirilməsinə xidmət göstərir. Beynəlxalq təşkilatlarda əməkdaşlıq dövlətlərin bir-birinin mövqelərini daha yaxşı anlamasına şərait yaradır. Təhsil və dövlət idarəçiliyi üzrə təşəbbüslər bu münasibətlərin praktiki tərəflərini gücləndirir. Xalqlar arasında əlaqələrin inkişafı dövlətlərarası dostluğun sosial əsaslarını möhkəmləndirə bilər. Buna görə də humanitar istiqamət Azərbaycan-Kamboca tərəfdaşlığının gələcək inkişafında mühüm yer tutmalıdır.

Gülnar Səfərova
Qabaqcıl təhsil işçisi, YAP Şuşa rayon təşkilatının 22 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri