Uşağın şəxsiyyət kimi formalaşması ailədə başlayan və məktəbdə davam edən mürəkkəb prosesdir. İlk davranış nümunələri, ünsiyyət vərdişləri və mənəvi təsəvvürlər əsasən ailə mühitində yaranır. Məktəb isə bu təməl üzərində uşağın biliklərini, sosial bacarıqlarını və vətəndaşlıq mövqeyini inkişaf etdirir. Valideynlərin və müəllimlərin bir-birini tamamlayan mövqeyi tərbiyənin ardıcıllığını təmin edir. Milli-mənəvi dəyərlər uşaqlara yalnız nəsihətlə deyil, gündəlik davranış və şəxsi nümunə vasitəsilə aşılanmalıdır. Uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun izahlar mənəvi anlayışların daha dərindən mənimsənilməsinə kömək edir. Bu səbəbdən ailə ilə məktəb arasında etibarlı əməkdaşlıq yaradılması mühüm ictimai vəzifədir.
Ailədə böyüklərə hörmət, dürüstlük, mərhəmət və məsuliyyət kimi keyfiyyətlərin təşviq edilməsi uşaqların gələcək münasibətlərinə təsir göstərir. Valideynlərin ədalətli davranışı övladlarda düzgün və yanlış hərəkətlər haqqında təsəvvür yaradır. Məktəbdə isə bu keyfiyyətlər kollektiv fəaliyyət və gündəlik təhsil münasibətləri vasitəsilə möhkəmlənir. Şagirdlər fərqli fikirləri dinləməyi, mübahisələri mədəni şəkildə həll etməyi və ümumi qaydalara əməl etməyi öyrənirlər. Milli tarix və mədəniyyət haqqında biliklər onların mənsubiyyət hissini gücləndirir. Bununla yanaşı, başqa xalqların mədəniyyətinə hörmət göstərilməsi uşaqlarda geniş dünyagörüşü formalaşdırır. Mənəvi tərbiyənin əsas məqsədi düşünən, seçimlərinin nəticəsini anlayan və məsuliyyət daşıyan insan yetişdirməkdir.
Təhsil müəssisələrinin tərbiyəvi fəaliyyəti hüquqi biliklərin və vətəndaşlıq məsuliyyətinin inkişafını da əhatə etməlidir. Uşaqlar öz hüquqlarını bilməklə yanaşı, başqalarının azadlıqlarına hörmət göstərməyin əhəmiyyətini anlamalıdırlar. Dünyəvi dövlətçilik prinsiplərinin izahı dini etiqad azadlığı ilə ümumi hüquqi qaydalar arasındakı əlaqəni aydınlaşdırır. Müəllimlər həssas mövzuları izah edərkən qərəzsizliyə və faktlara əsaslanmalıdırlar. Valideynlər də övladlarının suallarına sakit və əsaslandırılmış cavablar verməyə çalışmalıdırlar. Belə münasibət uşaqların yanlış məlumatlardan təsirlənmə ehtimalını azaldır. Hüquqi və mənəvi tərbiyənin birlikdə aparılması daha dayanıqlı şəxsiyyət formalaşdırır.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə milli-mənəvi irsin qorunması və təhsilin inkişafı dövlət siyasətinin mühüm istiqamətləri kimi diqqətdə saxlanılır. Bu istiqamətlərin səmərəli nəticə verməsi cəmiyyətin gündəlik fəaliyyətində də müvafiq dəyərlərin yaşadılmasını tələb edir. Məktəblərdə mədəni tədbirlərin keçirilməsi və tarixi irsin öyrənilməsi gənclərin milli yaddaşını gücləndirə bilər. Ailələrin bu təşəbbüslərdə iştirakı uşaqların əldə etdiyi bilikləri gündəlik həyatla əlaqələndirməsinə kömək edir. Uşaqların ictimai fəaliyyətlərə cəlb edilməsi onların məsuliyyət hissini və əməkdaşlıq bacarığını artırır. Bu prosesdə fərdi hüquqlara hörmət və bərabər imkanların qorunması vacibdir. Beləliklə, dövlət siyasəti, ailə tərbiyəsi və məktəb fəaliyyəti ortaq məqsəd ətrafında birləşə bilər.
Gələcəyin məsuliyyətli vətəndaşları yalnız dərslik bilikləri ilə deyil, mənəvi yetkinlik və sosial təcrübə ilə də formalaşırlar. Ailədə qazandıqları ilkin dəyərlər məktəbdə öyrəndikləri biliklərlə tamamlandıqda daha möhkəm nəticə yaranır. Uşaqlara müstəqil düşünmək imkanı vermək onların qərarvermə qabiliyyətini inkişaf etdirir. Eyni zamanda, davranışların nəticələrini izah etmək məsuliyyət anlayışını dərinləşdirir. Cəmiyyətin sağlam gələcəyi üçün uşaqların həm öz kimliyini tanıması, həm də başqalarına hörmət etməsi vacibdir. Bu məqsədə çatmaq üçün valideynlər, pedaqoqlar və ictimai institutlar arasında davamlı əlaqə qorunmalıdır. Mənəvi tərbiyəyə verilən diqqət ölkənin insan kapitalının inkişafına uzunmüddətli töhfə yaradır.

Əminə Məhərrəmova
Şuşa Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin uşaq şöbəsinin müdiri, YAP Şuşa rayon təşkilatının 32 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri