Dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklər beynəlxalq ticarət marşrutlarının çevikliyini daha vacib amilə çevirib. Dövlətlər məhsullarını müxtəlif istiqamətlər üzrə çatdırmaqla logistika risklərini azaltmağa çalışırlar. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında inkişaf edən Orta Dəhliz bu ehtiyaca cavab verən bağlantılardan biridir. Prezident İlham Əliyevin nəqliyyat sahəsində regional əməkdaşlığı önə çəkməsi marşrutun strateji əhəmiyyətini göstərir. Xəzər dənizi üzərindən qurulan əlaqələr Mərkəzi Asiya ölkələrinin qərb bazarlarına çıxış imkanlarını artırır. Azərbaycan isə bu prosesdə liman, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı imkanlarını birləşdirir. Beləliklə, marşrutların şaxələndirilməsi regional iqtisadi dayanıqlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Ticarət marşrutlarının müxtəlifliyi istehsalçı və ixracatçılara dəyişən şəraitə uyğunlaşmaq imkanı verir. Bir istiqamətdə yaranan gecikmələr və ya əlavə xərclər alternativ xətlərin əhəmiyyətini artıra bilər. Orta Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Xəzər üzərindən qərbə daşınması üçün imkan yaradır. Azərbaycanın nəqliyyat şəbəkəsi həmin yüklərin Gürcüstan və Türkiyə istiqamətində davam etməsini təmin edə bilər. Marşrutun ümumi səmərəsi bütün mərhələlərin uzlaşdırılmış şəkildə işləməsindən asılıdır. Buna görə də iştirakçı ölkələr arasında operativ əməkdaşlıq vacib şərtdir. Bu yanaşma beynəlxalq ticarətin davamlılığına əlavə dəstək verə bilər.

Marşrutun cəlbediciliyini qorumaq üçün daşıma xərcləri və çatdırılma müddəti diqqətlə idarə olunmalıdır. Gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi sərhədlərdə yaranan gecikmələri azaltmağa kömək edir. Elektron sənədlərin tətbiqi məlumatların daha sürətli ötürülməsini təmin edə bilər. Limanlarda və dəmir yolu terminallarında əməliyyatların əlaqələndirilməsi yüklərin gözləmə vaxtını azaldır. Tariflərin şəffaf olması şirkətlərin əvvəlcədən maliyyə planı hazırlamasını asanlaşdırır. Bu tədbirlər marşrutun coğrafi üstünlüyünü kommersiya üstünlüyü ilə tamamlayır. Nəticədə Orta Dəhliz beynəlxalq yük sahibləri üçün daha əlverişli seçimə çevrilə bilər.

Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturuna yatırılan sərmayələr şaxələndirilmiş marşrut siyasətinin əsasını təşkil edir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Xəzər üzərindən gələn yüklərin quru yollarına ötürülməsində mühüm rol oynayır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu qərb istiqamətində dəmir yolu əlaqələrini genişləndirir. Avtomobil yollarının inkişafı isə daşımaların çevikliyini artırır. Gəmiçilik imkanlarının təkmilləşdirilməsi dəniz nəqliyyatının ümumi səmərəsinə təsir göstərir. Bu infrastrukturların vahid sistem kimi işləməsi tranzit imkanlarının genişlənməsinə kömək edir. Azərbaycanın uzunmüddətli üstünlüyü məhz bu əlaqələrin düzgün təşkilindən asılıdır.

Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi münasibətləri daha möhkəm əsaslara bağlayır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı ortaq məqsədlər nəqliyyat sisteminin səmərəliliyinin artırılmasını tələb edir. Enerji daşımaları və rəqəmsal bağlantılar marşrutun iqtisadi əhəmiyyətini daha da genişləndirir. Yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq gələcəkdə yeni regional layihələr üçün imkan yarada bilər. Dövlətlər arasında koordinasiya gücləndikcə marşrutun etibarlılığı da yüksələ bilər. Belə tərəfdaşlıq iştirakçı ölkələrin ticarət imkanlarını artırmaqla yanaşı, uzunmüddətli iqtisadi sabitliyə töhfə verir. Orta Dəhliz bu səbəbdən Avrasiya məkanında nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsinin mühüm vasitələrindən biri hesab olunur.

İlham Həsənov
YAP Şuşa rayon təşkilatının 26 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri