3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın müstəqillik tarixində mühüm siyasi hadisə kimi yadda qalıb. Bu tarix dövlətin mürəkkəb şəraitdən çıxış yollarının axtarıldığı dövrə təsadüf edirdi. Həmin gün prezident seçkilərinin keçirilməsi hüquqi qərarla müəyyənləşdirilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Qarşıda dövlət institutlarının bərpası və möhkəmləndirilməsi kimi böyük vəzifələr dayanırdı. İctimai sabitliyin təmin olunması da həmin vəzifələrin mühüm hissəsi idi. Bu baxımdan 3 oktyabrın siyasi əhəmiyyəti geniş tarixi kontekstdə dəyərləndirilir.

Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində ciddi çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Hərbi-siyasi problemlər ölkənin ümumi inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırırdı. İqtisadi böhran əhalinin sosial vəziyyətinə də təsir göstərirdi. Siyasi qüvvələr arasında qarşıdurmalar idarəetmə sisteminin fəaliyyətini mürəkkəbləşdirirdi. Dövlətin təhlükəsizliyi və ərazi bütövlüyü məsələləri xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Belə bir şəraitdə dövlətin idarə olunmasında ardıcıl siyasi kursa ehtiyac yaranmışdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri də məhz dövlətçiliyin qorunması oldu.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev dövlətçilik anlayışını geniş məzmunda izah edirdi. Onun yanaşmasında dövlət müstəqilliyi milli iradənin siyasi ifadəsi idi. Dövlətin hüquqi əsaslarının yaradılması bu iradənin davamlılığını təmin edən vasitələrdən biri hesab olunurdu. Milli maraqların qorunması xarici və daxili siyasətin əlaqəli istiqaməti kimi nəzərdən keçirilirdi. Dövlət institutlarının möhkəmliyi də bu konsepsiyanın mühüm elementlərindən idi. Bu düşüncə tərzi sonrakı dövlət quruculuğu proseslərinə təsir göstərdi. 3 oktyabr hadisəsinin tarixi mahiyyəti də bu dövlətçilik yanaşması ilə sıx bağlıdır.

1995-ci ildə qəbul olunan Konstitusiya müstəqil Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğunda mühüm mərhələ oldu. Sənəd 12 noyabrda referendum yolu ilə qəbul edilmiş və 27 noyabrda qüvvəyə minmişdir. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkili və fəaliyyətinin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirdi. Vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təmin olunması əsas prinsiplərdən biri kimi təsbit edildi. Azərbaycanın dünyəvi və hüquqi dövlət kimi inkişafının istiqamətləri də Əsas Qanunda əksini tapdı. Bununla dövlətçilik prosesinin hüquqi bazası daha sistemli xarakter aldı. Bu hadisə müstəqilliyin siyasi dayaqlarının hüquqi mexanizmlərlə tamamlanmasını təmin etdi.

İqtisadi müstəqillik də dövlətçilik prosesinin mühüm şərtlərindən biri idi. 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji siyasətinin əsas hadisələrindən biri oldu. Rəsmi məlumatlara görə, saziş sentyabrın 20-də imzalanıb və Azərbaycanın neft strategiyasının mühüm dayaqlarından birinə çevrilib. Saziş xarici şirkətlərlə uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün imkanlar yaratdı. Enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması ölkənin iqtisadi və geosiyasi imkanlarını genişləndirdi. Sonrakı boru kəməri layihələri həmin siyasətin praktiki istiqamətlərini formalaşdırdı. Beləliklə, siyasi müstəqilliyin iqtisadi dayaqlarının yaradılması istiqamətində də mühüm addımlar atıldı.

3 oktyabr 1993-cü ilin əhəmiyyətini anlamaq üçün həmin dövrün bütün siyasi mənzərəsinə nəzər salmaq lazımdır. Bu tarix dövlətin sabitliyi və idarəetmənin səmərəliliyi məsələlərinin xüsusilə aktual olduğu bir mərhələnin başlanğıcında dayanır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsində müstəqilliyin qorunması xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev də müxtəlif çıxışlarında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik fəaliyyətinin müasir Azərbaycan üçün əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu irsdə hüquqi dövlət, milli birlik, iqtisadi inkişaf və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi istiqamətlər bir-birini tamamlayır. 3 oktyabr buna görə Azərbaycan tarixində yalnız siyasi təqvimin bir günü deyil. Bu tarix dövlətçilik yolunun mühüm mərhələlərindən biri kimi milli yaddaşda öz yerini qoruyur.

Namiq Hüseynov
YAP Şuşa rayon təşkilatının 35 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri