Azərbaycanın müasir tarixində elə günlər vardır ki, onların mahiyyəti yalnız həmin gün baş verən hadisə ilə ölçülmür. 3 oktyabr 1993-cü il belə tarixlərdən biridir. Həmin tarixdə keçirilən prezident seçkiləri ölkənin siyasi həyatında mühüm mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. Rəsmi hüquqi sənədlərdə seçkilərin 1993-cü il oktyabrın 3-də keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni siyasi mərhələ yaratdı. Bu mərhələnin əsas xüsusiyyəti dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi məsələsinin ön plana çıxması idi. Ona görə 3 oktyabr tarixi siyasi hadisədən daha geniş məna daşıyır.

Həmin illərdə Azərbaycanın qarşılaşdığı problemlər bir-birindən ayrı deyildi. Siyasi qeyri-sabitlik iqtisadi çətinlikləri daha da ağırlaşdırırdı. Münaqişənin yaratdığı təhlükələr cəmiyyətin gələcəyə baxışına təsir göstərirdi. Dövlət idarəçiliyində yaranmış problemlər qərarların həyata keçirilməsini çətinləşdirirdi. Belə bir vəziyyətdə sabitliyin təmin olunması dövlətin əsas vəzifələrindən birinə çevrilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev bu məsələyə dövlətçilik prizmasından yanaşırdı. Onun üçün dövlətin qorunması milli iradənin qorunması demək idi.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi təcrübəsi onun dövlət idarəçiliyinə münasibətində özünü göstərirdi. O, idarəetmənin bütün səviyyələrində məsuliyyətli qərarların qəbul edilməsinin vacibliyini vurğulayırdı. Dövlət institutlarının bir-biri ilə əlaqəli fəaliyyəti siyasi sabitliyin əsas şərtlərindən biri hesab olunurdu. Hüquqi normaların işləməsi və dövlət orqanlarının səlahiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi də bu prosesin mühüm hissəsi idi. Dövlət quruculuğunun davamlı olması üçün siyasi iradə ilə yanaşı, institusional mexanizmlər də lazım idi. 1990-cı illərin ortalarında bu istiqamətdə mühüm addımlar atıldı. Konstitusiyanın qəbul edilməsi həmin prosesin hüquqi ifadələrindən biri oldu.

1995-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilməsi dövlətçilik tariximizin mühüm hadisəsinə çevrildi. Əsas Qanun 27 noyabr 1995-ci ildə qüvvəyə mindi. Konstitusiya Azərbaycanın demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət kimi inkişafının əsas prinsiplərini müəyyən etdi. İnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması dövlətin əsas vəzifələri sırasında təsbit edildi. Hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi dövlət idarəçiliyinin mühüm hüquqi mexanizmi kimi müəyyənləşdirildi. Bu sənəd müstəqil dövlətin siyasi və hüquqi sisteminin inkişafı üçün uzunmüddətli baza yaratdı. Beləliklə, 3 oktyabrda başlanmış siyasi mərhələ sonrakı hüquqi quruculuq prosesləri ilə tamamlandı.

Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsində iqtisadi siyasət də mühüm rol oynadı. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” enerji sahəsində yeni əməkdaşlıq imkanları yaratdı. Sazişin imzalanması xarici sərmayələrin Azərbaycana cəlb olunması baxımından əhəmiyyətli addım idi. Enerji layihələri ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə şərait yaratdı. Sonrakı illərdə neft və qazın müxtəlif istiqamətlər üzrə nəqli üçün yeni infrastruktur formalaşdırıldı. Bu proses Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının artmasına təsir edən amillərdən biri kimi təqdim olunur. Enerji strategiyası dövlət müstəqilliyinin iqtisadi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıdı.

3 oktyabr 1993-cü il tarixini yadda saxlayan əsas amillərdən biri dövlətçilik anlayışının siyasi gündəmdə ön plana çıxmasıdır. Həmin dövr Azərbaycanın öz gələcəyini müəyyənləşdirməsi baxımından olduqca məsuliyyətli mərhələ idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin fəaliyyəti dövlətin siyasi, hüquqi və iqtisadi dayaqlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən proseslərlə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev də sonrakı çıxışlarında bu irsin Azərbaycanın müasir inkişafında rolunu qeyd edib. Dövlətçilik irsinin əsas mövzuları sırasında müstəqilliyin qorunması, milli maraqlar və inkişaf məsələləri dayanır. Buna görə 3 oktyabr yalnız keçmişdə qalmış bir tarix deyil. Bu tarix Azərbaycanın dövlətçilik yaddaşında xüsusi məna daşıyan siyasi mərhələ kimi xatırlanır.

Arif Dostiyev
Elm və Təhsil İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Şuşa Rayon Komitəsinin Sədri