3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında mühüm siyasi mərhələ kimi xarakterizə olunur. Həmin gün keçirilmiş seçkilərdə Ümummilli Lider Heydər Əliyev Prezident seçildi. Seçkilərin keçirilməsi 3 oktyabr tarixinə rəsmi qərarla müəyyən edilmişdi. Bu hadisə siyasi sabitliyin və dövlət quruculuğunun əsas məsələyə çevrildiyi bir dövrdə baş verdi. Həmin mərhələdə milli ideya və dövlətçilik anlayışlarının əlaqələndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycançılıq ideyası sonrakı illərdə bu baxışın mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.

Azərbaycançılıq milli kimliyi, dili, mədəniyyəti və dövlətçilik düşüncəsini bir araya gətirən anlayış kimi təqdim olunurdu. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsində milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilirdi. Bu yanaşma müxtəlif sosial və coğrafi qrupların vahid milli kimlik ətrafında birləşməsini nəzərdə tuturdu. Dövlətçilik anlayışı yalnız siyasi institutlarla məhdudlaşmırdı. Milli yaddaşın qorunması da dövlətçilik şüurunun mühüm tərkib hissəsi hesab olunurdu. Bu ideyalar müstəqil dövlətin ictimai dayaqlarının möhkəmləndirilməsinə yönəlmişdi.

2001-ci ildə Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi bu baxışın beynəlxalq müstəvidə ifadələrindən biri oldu. Qurultay Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə təşkil edilmişdi. Rəsmi məlumatlara görə, həmin tədbir dünya azərbaycanlılarının azərbaycançılıq ideyası ətrafında təşkilatlanmasına mühüm təsir göstərdi. Xaricdə yaşayan soydaşlarla əlaqələrin genişləndirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətinə çevrildi. Milli həmrəylik anlayışı bununla daha geniş məzmun qazandı. Azərbaycançılıq ideyası milli dövlətçilik düşüncəsinin mühüm komponentlərindən biri kimi möhkəmləndi.

Dövlətçilik ideologiyasının hüquqi əsasları da formalaşdırıldı. 1995-ci il Konstitusiyası müstəqil Azərbaycanın hüquqi dövlət modelinin əsaslarını müəyyən etdi. Sənəd 12 noyabrda referendumla qəbul olunmuşdu. Konstitusiyada insan hüquqları və azadlıqları əsas dəyər kimi təsbit edildi. Azərbaycan dövlətinin dünyəvi və hüquqi xarakteri müəyyənləşdirildi. Beləliklə, milli dövlətçilik və hüquqi dövlət prinsipləri eyni siyasi sistem daxilində birləşdirildi.

Milli ideologiyanın iqtisadi və siyasi əsaslarının gücləndirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən idi. “Əsrin müqaviləsi” enerji sahəsində yeni imkanlar yaratdı. Saziş 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanmışdı. Bu müqavilə Azərbaycanın xarici iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə təsir göstərdi. Enerji layihələri ölkənin regional əhəmiyyətini artırdı. İqtisadi gücün artması dövlətçilik imkanlarının da genişlənməsi ilə əlaqələndirilirdi.

3 oktyabr tarixinin əhəmiyyəti milli ideologiya və dövlət quruculuğunun bir-biri ilə əlaqəsində də görünür. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsində azərbaycançılıq milli birlik və müstəqillik ideyaları ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev də sonrakı dövrdə milli həmrəylik və dövlətçilik məsələlərinə xüsusi diqqət yetirib. Bu siyasi xəttin müxtəlif istiqamətləri müasir Azərbaycan dövlətinin fəaliyyətində öz ifadəsini tapır. Milli kimliyin qorunması və dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi bir-birini tamamlayan məqsədlər kimi çıxış edir. 3 oktyabr bu baxışların siyasi tarixdə mühüm mərhələyə çevrildiyi tarixlərdən biridir.

Zeybək Cəfərov
YAP Şuşa təşkilatının fəalı, Qarabağ Regional Gənclər və İdman İdarəsinin Şuşa rayonu üzrə gənclər və idman sektorunda Baş məsləhətçi