Azərbaycanın müasir tarixində ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələnən hadisələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 44 günlük Vətən müharibəsi ölkənin siyasi və ictimai həyatında mühüm mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. Müharibə zamanı Azərbaycan Ordusunun əldə etdiyi hərbi nəticələr sonrakı dövrdə ölkənin qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirdi. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması həmin vəzifələrin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Eyni zamanda, Zəfərin ayrı-ayrı mərhələlərinin tarixi yaddaşda qorunması üçün müxtəlif qərarlar qəbul edildi. Prezident İlham Əliyevin şəhər günlərinin təsis edilməsi ilə bağlı Sərəncamı da bu istiqamətdə atılan addımlardan biridir. Bu qərarlar tarixi hadisələrin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi məna daşıyır.

31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamla işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yerləşən bir sıra şəhərlərin günləri müəyyən edildi. Həmin sənəddə Laçın, Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı, Şuşa, Ağdam və Kəlbəcər şəhərləri üzrə konkret tarixlər təsbit olundu. Sərəncamın əsas məqsədlərindən biri Vətən müharibəsində əldə edilmiş tarixi nəticələrin əbədiləşdirilməsi idi. Bu tarixlərin təqvimdə yer alması şəhərlərin azad olunması ilə bağlı hadisələrin sistemli şəkildə xatırlanmasına imkan yaradır. Hər bir şəhər günü həm həmin yaşayış məntəqəsinin tarixini, həm də onun azadlığı uğrunda aparılmış mübarizəni yada salır. Belə günlər cəmiyyətin diqqətini Qarabağda aparılan quruculuq prosesinə də yönəldir. Nəticədə tarixi yaddaşla müasir inkişaf prosesi arasında əlaqə formalaşır.

Sonrakı mərhələdə şəhər günlərinin siyahısına Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə də daxil edildi. Prezident İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə 20 sentyabr həmin dörd şəhərin günü kimi müəyyənləşdirildi. Bu qərar 2023-cü ilin sentyabrında baş vermiş hadisələrin dövlət səviyyəsində yaddaşlaşdırılması baxımından diqqət çəkir. Dörd şəhərin eyni tarixdə qeyd olunması onların tarixində mühüm dönüş nöqtəsinin ümumi təqvimdə əks etdirilməsinə şərait yaradır. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə Qarabağın ictimai, mədəni və coğrafi həyatında mühüm yerlərdən birini tutur. Onların hər birinin öz tarixi xüsusiyyətləri və Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yeri vardır. Buna görə 20 sentyabrın şəhər günü kimi qeyd olunması yalnız bir təqvim hadisəsi deyil, həm də tarixi proseslərin xatırlanması vasitəsidir.

Qarabağda Zəfərdən sonrakı mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri genişmiqyaslı bərpa işlərinin aparılmasıdır. Müxtəlif yaşayış məntəqələrində yol, enerji, su, rabitə və sosial infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Yeni məktəblərin, səhiyyə obyektlərinin və digər ictimai müəssisələrin yaradılması ərazilərin yaşayış üçün hazırlanmasının mühüm hissəsidir. İşğaldan azad edilmiş torpaqlarda təhlükəsizliyin təmin edilməsi və ərazilərin minalardan təmizlənməsi də bu prosesin vacib istiqamətlərindəndir. Bütün bu tədbirlər Böyük Qayıdış prosesinin həyata keçirilməsi üçün zəruri zəmin formalaşdırır. Doğma torpaqlarına qayıdan insanların normal yaşayış şəraitinin təmin edilməsi quruculuğun əsas nəticələrindən biri hesab olunur. Beləliklə, Zəfərin hərbi nəticələri tədricən sosial və iqtisadi inkişafla tamamlanır.

Xocalının adı Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi həssaslıqla qorunan tarixi hadisələrlə bağlıdır. Bu şəhərin yenidən qurulması və keçmiş sakinlərinin qayıdışı Qarabağda aparılan işlərin mühüm istiqamətlərindən biridir. Rəsmi məlumatlara əsasən, Xocalıya keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı 2024-cü il mayın 28-dən başlayıb. Bu hadisə uzun illər doğma şəhərindən ayrı düşmüş insanların öz yurdlarına qayıtması baxımından əlamətdar mərhələ təşkil edir. Şəhərdə aparılan bərpa işləri gələcəkdə daha geniş məskunlaşma üçün imkanların formalaşdırılmasına yönəlib. Xocalının dirçəldilməsi həm şəhərin fiziki görünüşünün yenilənməsini, həm də burada sosial həyatın bərpasını nəzərdə tutur. Bu proses Qarabağda həyata keçirilən Böyük Qayıdış siyasətinin praktiki nəticələrindən biri kimi diqqət çəkir.

Xankəndidə də yeni sosial və ictimai həyatın formalaşdırılması istiqamətində işlər görülür. Şəhərdə təhsil, mədəniyyət, yaşayış və xidmət infrastrukturu ilə bağlı müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Prezident İlham Əliyevin 2024-cü ilin sentyabrında Xankəndiyə səfəri zamanı bir sıra bərpa və yenilənmə layihələri ilə tanış olması bu prosesin dövlət səviyyəsində diqqətdə saxlanıldığını göstərir. Rəsmi məlumatlarda Xankəndidə məktəb, uşaq bağçası, teatr və digər obyektlərlə bağlı işlərin aparıldığı qeyd edilir. Qarabağ Universitetinin fəaliyyətə başlaması da regionun təhsil və elm imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm addımlardan biri kimi təqdim olunur. Şəhərin yenidən canlandırılması yalnız tikinti işləri ilə məhdudlaşmır, burada davamlı sosial mühitin yaradılması da qarşıya məqsəd qoyulur. Bu baxımdan Xankəndinin gələcəyi Qarabağın ümumi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilir.

Şəhər günlərinin təsis edilməsi ilə Zəfərin müxtəlif tarixləri vahid yaddaş sistemində birləşdirilir. Bu tarixlər şəhidlərin xatirəsinin ehtiramla yad edilməsinə və müharibənin nəticələrinin cəmiyyət tərəfindən dərk olunmasına imkan yaradır. Eyni zamanda, şəhər günləri Qarabağın hər bir yaşayış məntəqəsinin özünəməxsus tarixinin öyrənilməsinə marağı artırır. Gələcək nəsillər bu tarixlər vasitəsilə azadlıq uğrunda mübarizənin müxtəlif mərhələləri haqqında daha geniş məlumat əldə edə bilərlər. Tarixi yaddaşın qorunması bərpa və quruculuq prosesinin mənəvi tərəfini də tamamlayır. Azərbaycan xalqı üçün azad edilmiş şəhərlərin inkişafını izləmək həm keçmişə ehtiram, həm də gələcəyə inam məsələsidir. Bu baxımdan Qarabağın şəhər günləri ölkənin müasir tarixinin mühüm səhifələrinin yaşadılmasına xidmət edir.

Zərifə İbrahimova — “Qabaqcıl təhsil işçisi”, YAP Şuşa rayon təşkilatının 25 saylı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini