20 sentyabr Azərbaycan tarixində Qarabağda yeni mərhələnin başlanmasını ifadə edən əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarixin Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi müəyyənləşdirilməsi həmin şəhərlərin dövlətçilik tariximizdəki yerini bir daha diqqətə çatdırır. Prezident İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə təsbit edilən bu gün 2023-cü ilin sentyabrında baş vermiş mühüm tarixi hadisələrin yaddaşda qorunmasına xidmət edir. Qarabağda suverenliyin tam bərpasından sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri ərazilərin hərtərəfli dirçəldilməsi və insanların doğma yurdlarına qaytarılmasıdır. Bu məqsədlə yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, sosial obyektlərin yaradılması və kommunal infrastrukturun formalaşdırılması istiqamətində geniş işlər görülür. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər Qarabağın gələcək inkişafının sosial əsaslarını formalaşdırır.

Qarabağda quruculuq prosesinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri insanların yalnız evlərinə deyil, bütöv sosial həyata qaytarılmasıdır. Yeni məktəblərin, səhiyyə müəssisələrinin, mədəniyyət ocaqlarının və xidmət sahələrinin yaradılması bu məqsədin tərkib hissəsidir. Xankəndidə təhsil və şəhər infrastrukturu ilə bağlı layihələrin icrası şəhərin gələcək inkişaf imkanlarını genişləndirir. Xocalıda qayıdışın 2024-cü ilin mayından başlanması doğma yurda dönüşün artıq real mərhələyə keçdiyini göstərib. Xocavənd rayonuna keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışının 2025-ci ilin sentyabrından başlaması da bu prosesin əhatə dairəsinin genişləndiyini nümayiş etdirir. Beləliklə, Qarabağda yenidənqurma yalnız tikinti layihələrinin məcmusu deyil, insanların həyatının bütövlükdə bərpasına yönəlmiş prosesdir.

Bu quruculuq prosesində mədəniyyətin və mənəvi irsin qorunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ uzun əsrlər ərzində Azərbaycan musiqisinin, ədəbiyyatının, memarlığının və incəsənətinin mühüm mərkəzlərindən biri olub. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərənin yenidən inkişaf etdirilməsi həmin tarixi-mədəni məkanların müasir həyatla yenidən birləşdirilməsinə imkan yaradır. Xocalıda Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması tarixi yaddaşın qorunmasına yönələn mühüm addımlardandır. Qarabağda dini və tarixi abidələrin bərpası da milli-mədəni irsin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin istifadəyə verilməsi bu istiqamətdə görülən işlərdən biridir. Qarabağda yeni həyatın qurulması ilə tarixi yaddaşın qorunmasının paralel aparılması bölgənin gələcəyinin daha dolğun şəkildə formalaşmasına xidmət edir.

Salman Ağalarov
Şuşa rayon Xəlfəli kənd Uşaq Musiqi Məktəbinin direktoru, YAP Şuşa rayon təşkilatının 28 sayılı ərazi partiya təşkilatının sədri