Suverenlik anlayışının əsas elementlərindən biri dövlətin öz qanunlarını bütün ərazisində tətbiq edə bilməsidir. Hüquqi dövlət prinsipində qanun qarşısında bərabərlik və vahid hüquqi məkan mühüm yer tutur. Azərbaycan üçün uzun müddət ərazi bütövlüyünün pozulması bu prinsipin bütün ölkə üzrə tətbiqini məhdudlaşdırmışdı. 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra Azərbaycan bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpa edildiyini açıqladı. Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il Sərəncamı bu hadisəni Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi ilə əlaqələndirdi. Beləliklə, 20 sentyabr hüquqi dövlətçilik kontekstində də xüsusi tarix kimi formalaşdı.

1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi sənədlərdə Azərbaycan ərazilərində vəziyyətlə bağlı konkret tələblər irəli sürülmüşdü. 853 saylı qətnamə Ağdam rayonunun və digər ərazilərin tutulmasını pisləyərək qüvvələrin geri çəkilməsini tələb edirdi. 874 saylı qətnamədə əvvəlki qətnamələrin həyata keçirilməsi və işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması məsələsi vurğulanırdı. 884 saylı qətnamədə isə Zəngilan və Horadizlə bağlı hərbi əməliyyatların dayandırılması və qüvvələrin geri çəkilməsi tələb edilirdi. Bu sənədlər həmin dövrün beynəlxalq hüquqi çərçivəsini əks etdirən mənbələr kimi tarixdə qalıb. Sonrakı hadisələr Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü hərbi-siyasi yollarla bərpa etməsi ilə nəticələndi.

Dövlət suverenliyinin bərpasından sonra hüquqi idarəçiliklə yanaşı, sosial və iqtisadi həyatın yenidən qurulması məsələləri də aktuallaşıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni yaşayış məkanlarının yaradılması bu prosesin mühüm hissəsidir. Qayıdan əhalinin hüquqi, sosial və iqtisadi imkanlarının təmin olunması uzunmüddətli iş tələb edir. Dövlət Suverenliyi Günü bu yeni mərhələnin başlanğıcını xatırladan tarixlərdən biridir. Onun əhəmiyyəti yalnız keçmiş hadisələrin anılması ilə məhdudlaşmır. Tarix həm də dövlətin gələcək inkişafı üçün məsuliyyətləri yada salır. Hüquqi dövlətçilik və sosial inkişafın paralel aparılması suverenliyin davamlılığını təmin edən amillər sırasında yer alır.

Rəsmiyyə Məmmədova — “Qabaqcıl təhsil işçisi”, Şuşa Şəhəri üzrə Təhsil Sektorunun müdiri, YAP Şuşa rayon təşkilatının 16 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri