Münaqişədən sonrakı mərhələdə regionun əsas məsələlərindən biri davamlı sülh mühitinin formalaşdırılmasıdır. Qarabağda yeni sosial və iqtisadi həyatın qurulması bu prosesin praktiki tərəflərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. İnsanların qayıdışı, infrastrukturun yaradılması və iqtisadi fəaliyyətin bərpası regionda sabitliyin sosial əsaslarını gücləndirə bilər. Diplomatik təmaslar isə tərəflər arasında informasiya və kommunikasiya imkanlarını genişləndirir. Bu baxımdan Qarabağın bərpası sülh gündəliyinin iqtisadi və humanitar istiqamətləri ilə əlaqələndirilə bilər.

Sülh prosesində dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipləri mühüm hüquqi çərçivə yaradır. Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə görə, Qarabağ ölkənin suveren ərazisidir. Diplomatik nümayəndələrin bölgəyə səfərləri də Azərbaycan tərəfindən bu hüquqi çərçivə daxilində təşkil olunur. Ermənistan tərəfdən bu səfərlə bağlı müxtəlif reaksiyalar səsləndirilib. Bu reaksiyaların qiymətləndirilməsində ayrı-ayrı şəxslərin mövqeyi ilə dövlətlərin rəsmi mövqeyini fərqləndirmək vacibdir.

Ermənistan parlamentinin sədri Ruben Rubinyanın mövzu ilə bağlı açıqlamaları da Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin siyasi gündəliyində müzakirə olunub. Onun bəyanatları müxtəlif Azərbaycan siyasi dairələri tərəfindən tənqidi qiymətləndirilib. Bununla yanaşı, bu kimi açıqlamaları Ermənistan cəmiyyətinin bütün mövqeyi kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Siyasi və ictimai dairələr daxilində fərqli yanaşmaların olması mümkündür. Regional sülh baxımından əsas məsələ ayrı-ayrı bəyanatlardan daha çox, dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətin qorunmasıdır.

Sülh mühitinin möhkəmlənməsi üçün keçmiş münaqişə ilə bağlı həssas məsələlərin gələcəyə yönəlmiş dialoqla müzakirə olunması əhəmiyyətlidir. Hər iki tərəfdə ictimai yaddaşın güclü olması siyasi diskussiyalara təsir göstərə bilər. Buna görə tarixlə bağlı məsələlərin elmi və sənədli mənbələr əsasında araşdırılması vacibdir. İctimai ritorikanın qarşıdurmanı dərinləşdirməməsi regional əməkdaşlıq üçün daha əlverişli şərait yarada bilər. Sülhün möhkəmlənməsi təkcə siyasi sənədlərdən deyil, cəmiyyətlərarası münasibətlərdən də asılıdır.

Qarabağda aparılan quruculuq işləri regionun gələcək sosial strukturunu dəyişir. Yeni yaşayış məntəqələri, məktəblər, xəstəxanalar və iqtisadi obyektlər normal həyatın bərpasına xidmət edir. Bu prosesin uzunmüddətli nəticələri insanların bölgədə təhlükəsiz və sabit yaşaması ilə ölçülə bilər. Diplomatik səfərlər isə bu dəyişikliklərin xarici nümayəndələr tərəfindən müşahidə olunmasına imkan verir. Beləliklə, bərpa və sülh gündəliyi bir-birini tamamlayan proseslər kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Xəyalə Novruzova — YAP Şuşa rayon təşkilatının 4 saylı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini