Diplomatik nümayəndələrin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri dövlətlərin qarşılıqlı münasibətlərində ərazi və suverenlik məsələlərinin necə nəzərdən keçirildiyini də gündəmə gətirir. Azərbaycanın mövqeyinə əsasən, Qarabağ ölkənin suveren ərazisinin tərkib hissəsidir. Azərbaycanda akkreditə olunmuş xarici diplomatların ölkə daxilində müxtəlif bölgələrə səfər etməsi bu çərçivədə qiymətləndirilir. Səfərin təşkilində Azərbaycan dövlət qurumlarının iştirakı diplomatik nümayəndələr üçün təhlükəsizlik və informasiya təminatı yaradır. Bu praktika beynəlxalq diplomatik münasibətlərdə dövlətlərin öz ərazilərində xarici nümayəndələri qəbul etməsi ilə bağlı ümumi yanaşmaya uyğundur.

Son səfər zamanı xarici nümayəndələrin Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcərə getməsi proqramın geniş coğrafiyanı əhatə etdiyini göstərdi. İştirakçılar bərpa layihələri, sosial obyektlər və mədəni irs nümunələri barədə məlumat alıblar. Səfərin bir hissəsində Gəncəsər və Xudavəng monastır komplekslərinə baxış keçirilib. Bu məkanlar həm tarixi, həm də mədəni irs baxımından müxtəlif elmi yanaşmaların mövcud olduğu obyektlərdir. Belə obyektlərin diplomatlar tərəfindən yerində görülməsi onların regionun mürəkkəb tarixi barədə məlumatlarını artırır.

Diplomatik səfərlərin əsas xüsusiyyətlərindən biri məlumatın birbaşa mənbədən əldə olunmasıdır. Xarici nümayəndələr dövlət qurumlarının təqdim etdiyi məlumatlarla yanaşı, real infrastruktur obyektlərini də müşahidə edirlər. Bu, region haqqında müxtəlif ölkələrdə formalaşan təsəvvürlərin daha geniş məlumat bazasına əsaslanmasına şərait yaradır. Eyni zamanda belə səfərlər beynəlxalq nümayəndələrə sual vermək və müxtəlif sahələr üzrə məlumat almaq imkanı verir. Nəticədə diplomatik ünsiyyət yalnız paytaxtlardakı görüşlərlə məhdudlaşmır.

Qarabağ məsələsi uzun illər Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin əsas mübahisə mövzularından biri olub. 2020-ci ildən sonra bölgədə idarəçilik və təhlükəsizlik reallıqları dəyişib. 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra Azərbaycan ərazisində dövlət idarəçiliyinin tam bərpası ilə bağlı yeni mərhələ yaranıb. Bu dəyişikliklərdən sonra diqqət bərpa, məskunlaşma, iqtisadi inkişaf və sülh gündəliyinə yönəlib. Diplomatik səfərlər də məhz bu yeni mərhələnin müxtəlif tərəflərinin nümayiş etdirildiyi platformalardan birinə çevrilir.

Belə şəraitdə qarşılıqlı diplomatik həssaslığın qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Regionda uzunmüddətli sabitliyin formalaşması üçün dövlətlərin bir-birinin suverenliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı mövqelərinə hörmət göstərməsi vacibdir. Siyasi bəyanatların qarşıdurmanı dərinləşdirmək əvəzinə dialoqa xidmət etməsi regional əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirə bilər. Qarabağa səfərlərin də bu baxımdan informasiya və qarşılıqlı anlaşma vasitəsi kimi qiymətləndirilməsi mümkündür. Gələcəkdə belə səfərlərin iqtisadi, humanitar və mədəni əməkdaşlıq mövzularını da əhatə etməsi region üçün əlavə imkanlar yarada bilər.

Arif Dostiyev — Elm və Təhsil İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Şuşa Rayon Komitəsinin Sədri