3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixində mühüm mərhələdir. Həmin gün keçirilən prezident seçkiləri ölkənin siyasi gələcəyi üçün əhəmiyyətli hadisə oldu. Seçkilərin keçirilməsi 3 oktyabr tarixinə rəsmi qərarla müəyyən edilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi dövlət quruculuğunda yeni mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. Bu tarix Şuşa kimi Azərbaycanın tarixi və mədəni yaddaşında xüsusi yeri olan şəhərlə bağlı düşüncələr üçün də mühüm siyasi kontekst yaradır. Dövlətçilik və milli yaddaş anlayışları bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Şuşa Azərbaycanın tarixində və mədəniyyətində xüsusi mövqeyə malik şəhərdir. Şəhərin adı milli musiqi, ədəbiyyat və incəsənət tariximizin mühüm səhifələri ilə bağlıdır. Buna görə Şuşanın taleyi milli dövlətçilik düşüncəsində xüsusi yer tutur. 1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağ münaqişəsi Azərbaycan cəmiyyətinin qarşısında ağır problemlər yaratmışdı. Ərazi bütövlüyü məsələsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdi. Bu vəziyyətdə dövlətin siyasi və institusional baxımdan möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsi mühüm yer tuturdu. Dövlətin beynəlxalq münasibətlərdə milli maraqları müdafiə etməsi əsas xarici siyasət istiqamətlərindən biri idi. Diplomatik əlaqələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq bu siyasətin mühüm vasitələri idi. Dövlətin iqtisadi imkanlarının artırılması da milli təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Bu məsələlər Azərbaycanın ümumi dövlətçilik strategiyasının müxtəlif istiqamətlərini təşkil edirdi. Şuşanın taleyi də həmin geniş dövlətçilik kontekstindən kənarda deyildi.

Hüquqi dövlət quruculuğu 1995-ci il Konstitusiyası ilə yeni mərhələyə keçdi. Əsas Qanun 12 noyabrda referendumla qəbul edildi. Konstitusiya dövlət müstəqilliyi, hüquq və azadlıqlar və dövlət idarəçiliyi ilə bağlı əsas prinsipləri müəyyənləşdirdi. Bu hüquqi çərçivə Azərbaycanın gələcək dövlət quruculuğu üçün mühüm baza yaratdı. Dövlətçilik anlayışı bununla hüquqi və institusional məzmun qazandı. Milli yaddaş və hüquqi dövlətçilik bir-birini tamamlayan anlayışlara çevrildi.

İqtisadi imkanların artırılması da ərazi bütövlüyü və dövlət təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətli idi. “Əsrin müqaviləsi”nin 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanması enerji strategiyasının mühüm mərhələsi oldu. Bu müqavilə xarici sərmayələrin cəlb olunmasına şərait yaratdı. Azərbaycanın enerji ixrac imkanlarının genişlənməsi iqtisadi potensialı artırdı. Güclü iqtisadiyyat dövlətin digər sahələrdə də imkanlarını genişləndirirdi. Bu baxımdan enerji siyasəti dövlətçilik strategiyasının mühüm iqtisadi dayaqlarından biri idi.

3 oktyabr tarixini Şuşanın tarixi ilə birlikdə düşünmək dövlətçilik və milli yaddaş arasındakı əlaqəni daha aydın göstərir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsində milli ərazi, mədəniyyət və dövlət müstəqilliyi anlayışları mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyev də Şuşanın Azərbaycan tarixindəki xüsusi mövqeyini müxtəlif çıxışlarında vurğulayıb. Şuşanın mədəni irsinin qorunması milli yaddaşın yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlətçilik düşüncəsinin əsas məqsədlərindən biri belə tarixi dəyərlərin gələcək nəsillərə çatdırılmasıdır. 3 oktyabr 1993-cü il də bu böyük dövlətçilik yaddaşının mühüm siyasi tarixlərindən biri kimi xatırlanır.

Səbinə Gözəlova
Şuşa şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbin direktoru, YAP Şuşa Rayon Təşkilatının 41 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri