3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın dövlətçilik tarixində siyasi baxımdan mühüm mərhələdir. Həmin tarixdə keçirilmiş prezident seçkiləri ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərinə təsir edən siyasi proseslərin əsas hissələrindən biri oldu. Seçkilər 3 oktyabr tarixinə rəsmi qərarla təyin edilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi dövlət quruculuğunun yeni mərhələsinə yol açdı. Bu mərhələdə siyasi sabitliklə yanaşı iqtisadi müstəqillik də əsas məsələlərdən biri idi. Dövlətin iqtisadi imkanlarının artırılması müstəqil siyasətin mühüm dayaqlarından hesab olunurdu.

1993-cü ilin iqtisadi vəziyyəti ciddi problemlərlə səciyyələnirdi. İstehsalın zəifləməsi və maliyyə çətinlikləri dövlətin imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Münaqişənin yaratdığı xərclər iqtisadi vəziyyətə əlavə yük gətirirdi. Xarici sərmayələrin cəlb edilməsi üçün siyasi sabitliyə ehtiyac vardı. Enerji resurslarının iqtisadi potensiala çevrilməsi mühüm strategiya kimi gündəmə gəldi. Bu istiqamətdə qəbul edilən qərarlar Azərbaycanın sonrakı inkişafında mühüm yer tutdu.

20 sentyabr 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması həmin strategiyanın əsas hadisələrindən biri oldu. Rəsmi məlumatlara görə, saziş “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının işlənməsi üzrə beynəlxalq əməkdaşlığın əsasını qoydu. Müqavilə Azərbaycanın enerji sektoruna xarici sərmayələrin cəlb edilməsinə imkan verdi. Sazişin siyasi əhəmiyyəti də ölkənin beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi ilə bağlı idi. Azərbaycanın enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması üçün yeni yolların yaradılması gündəmə gəldi. Beləliklə, enerji strategiyası dövlətin iqtisadi dayaqlarının möhkəmləndirilməsi vasitəsinə çevrildi.

Sonrakı illərdə enerji marşrutlarının inkişafı bu siyasətin davamını göstərdi. Bakı-Novorossiysk və Bakı-Supsa istiqamətlərində neft nəqli imkanları yaradıldı. Daha sonra Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsi Xəzər neftinin Aralıq dənizi istiqamətində nəqlinə imkan verdi. Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri də Azərbaycanın enerji ixracında mühüm layihələrdən birinə çevrildi. Bu layihələr Azərbaycanın regional enerji sistemində rolunu artırdı. Enerji siyasəti bununla iqtisadi məsələ olmaqdan əlavə regional əməkdaşlıq istiqamətinə də çevrildi.

Enerji strategiyasının digər mühüm tərəfi əldə olunan imkanların dövlət inkişafına yönəldilməsi idi. Xarici sərmayələr iqtisadi infrastrukturun yenilənməsinə şərait yaratdı. Neft gəlirlərinin idarə olunması ilə bağlı dövlət mexanizmləri formalaşdırıldı. İqtisadi siyasətin digər sahələri də enerji sektorundakı inkişafdan təsirləndi. Bu proses Azərbaycanın maliyyə və investisiya imkanlarını genişləndirdi. Beləliklə, siyasi müstəqilliyin iqtisadi dayaqları tədricən gücləndirildi.

Bu gün 3 oktyabr 1993-cü il haqqında danışarkən həmin tarixlə sonrakı iqtisadi strategiya arasındakı əlaqə də diqqət çəkir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsində siyasi sabitlik və iqtisadi inkişaf bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir. Prezident İlham Əliyev də enerji strategiyasının Azərbaycanın inkişafında rolunu müxtəlif çıxışlarında vurğulayıb. Rəsmi mənbələr “Əsrin müqaviləsi”ni Azərbaycanın transformasiyasında mühüm dönüş nöqtəsi kimi xarakterizə edir. Bu siyasətin nəticələri sonrakı illərdə enerji və nəqliyyat layihələrinin genişlənməsi ilə müşahidə olundu. 3 oktyabr dövlətçilik tariximizdə həmin böyük proseslərin siyasi başlanğıc mərhələlərindən biri kimi qalır.

Salman Ağalarov
Şuşa rayon Xəlfəli kənd Uşaq Musiqi Məktəbinin direktoru, YAP Şuşa rayon təşkilatının 28 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri