1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan tarixinin ən faciəli və eyni zamanda ən mürəkkəb dövrlərindən biri kimi qiymətləndirilir. XX əsrin əvvəllərində regionda baş verən siyasi proseslər, xüsusilə imperiya idarəçiliyinin süqutu və yeni siyasi qüvvələrin meydana çıxması Cənubi Qafqazda ciddi qeyri-sabitlik yaratmışdı. Bu vəziyyət müxtəlif maraqların toqquşmasına səbəb olurdu və nəticədə mülki əhali ən böyük zərbəni alan tərəfə çevrilirdi. 31 Mart hadisələri məhz belə bir mürəkkəb geosiyasi şəraitin fonunda baş vermişdir.

Bakıda başlanan qırğınlar qısa müddət ərzində geniş miqyas alaraq şəhərin müxtəlif hissələrini əhatə etmişdir. Silahlı dəstələr azərbaycanlıların yaşadığı ərazilərə hücum etmiş, yaşayış binaları dağıdılmış, insanlar amansızcasına qətlə yetirilmişdir. Bu hadisələr zamanı yalnız hərbi qarşıdurma deyil, eyni zamanda mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş zorakılıq faktları geniş yayılmışdır ki, bu da hadisələrin mahiyyətini daha da ağırlaşdırır.

Hadisələrin digər bölgələrə yayılması faciənin miqyasını daha da genişləndirmişdir. Şamaxı, Quba, Qarabağ və digər ərazilərdə baş verən qırğınlar nəticəsində minlərlə insan həyatını itirmiş, yüzlərlə yaşayış məntəqəsi dağıdılmışdır. Bu faktlar göstərir ki, hadisələr lokal xarakter daşımamış, daha geniş bir prosesin tərkib hissəsi olmuşdur.

Bu dövrdə baş verən hadisələrin araşdırılması tarixçilər üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Arxiv sənədləri və müxtəlif mənbələr hadisələrin planlı xarakter daşıdığını və müəyyən məqsədlərə xidmət etdiyini göstərir. Bu isə 31 Mart hadisələrinin təsadüfi deyil, sistemli zorakılıq aktları olduğunu deməyə əsas verir.

Bu faciənin dövlət səviyyəsində tanınması və ona siyasi qiymət verilməsi mühüm mərhələ olmuşdur. Bu istiqamətdə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən atılan addımlar tarixi həqiqətlərin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi rol oynamışdır.

Qönçə Məmmədova

Şuşa rayon Bülbülcan adına Uşaq Musiqi Məktəbinin direktoru,YAP Şuşa rayon təşkilatının 29 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri