1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr yalnız bir şəhər və ya bir regionla məhdudlaşmamış, Azərbaycanın geniş ərazilərini əhatə edən faciəvi proseslər silsiləsinə çevrilmişdir. Bu dövrdə baş verən qırğınlar göstərir ki, hadisələr müəyyən plan əsasında həyata keçirilmiş və məqsədli xarakter daşımışdır. Regionda yaranmış siyasi qarışıqlıqdan istifadə edən silahlı qruplar mülki əhaliyə qarşı sistemli hücumlar təşkil etmişdir.

Bakı şəhərində başlanan zorakılıqlar qısa müddətdə Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Salyan və digər bölgələrə yayılmışdır. Bu ərazilərdə baş verən hadisələr nəticəsində minlərlə insan həyatını itirmiş, kəndlər və şəhərlər ciddi dağıntılara məruz qalmışdır. Xüsusilə Şamaxı bölgəsində baş verən hadisələr öz miqyası və qəddarlığı ilə seçilmişdir.

Quba bölgəsində aşkar edilən kütləvi məzarlıq həmin dövrün ən mühüm faktiki sübutlarından biri hesab olunur. Bu məzarlıqda tapılan insan qalıqları hadisələrin real miqyasını və qəddarlığını bir daha təsdiqləyir. Bu cür faktlar tarix elmi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır və hadisələrin obyektiv qiymətləndirilməsinə imkan yaradır.

Bu qırğınlar yalnız insan itkisi ilə nəticələnməmiş, həm də mədəni və dini irsə ciddi zərbə vurmuşdur. Məscidlər, qəbiristanlıqlar və digər tarixi abidələr dağıdılmış, xalqın mənəvi dəyərlərinə qarşı yönəlmiş hücumlar həyata keçirilmişdir. Bu isə hadisələrin daha geniş məqsədlər güddüyünü göstərir.

Bu faciələrin unudulmaması və tarixdə düzgün yer alması üçün mühüm addımlar atılmışdır. Bu baxımdan Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən verilmiş siyasi qiymət xüsusi rol oynamış və bu hadisələrin dövlət səviyyəsində anılmasını təmin etmişdir.

Arif Dostiyev

Elm və Təhsil İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Şuşa Rayon Komitəsinin Sədri