31 mart tarixi Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız matəm günü kimi deyil, həm də milli kimliyin, tarixi həqiqətlərin və ədalət uğrunda mübarizənin simvolu kimi həkk olunmuşdur. Bu tarix xalqın üzləşdiyi ən ağır sınaqlardan birinin simvoludur və milli yaddaşın qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər il dövlət səviyyəsində anılan bu gün, həmçinin gələcək nəsillərə keçmişin dərsini çatdırmaq və tarixi ədaləti təmin etmək üçün vacib bir platformadır.

XIX əsrin əvvəllərində regionda baş verən geosiyasi dəyişikliklər Azərbaycan xalqının taleyində dərin izlər buraxmışdır. Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqaza daxil olması və bölgədə demoqrafik vəziyyətin süni şəkildə dəyişdirilməsi prosesləri azərbaycanlı əhaliyə qarşı məqsədyönlü təzyiqlərin başlanğıcı olmuşdur. Bu dövrdə erməni əhalisinin kütləvi şəkildə Qarabağ, Zəngəzur və digər tarixi Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi nəticəsində yerli əhalinin hüquqları pozulmuş və gələcəkdə geniş miqyaslı etnik qarşıdurmaların təməli qoyulmuşdur.

1918-ci ilin mart-aprel hadisələri isə bu siyasətin ən qanlı mərhələsi kimi tarixə düşmüşdür. Bakı Soveti və daşnak-bolşevik silahlı dəstələrinin iştirakı ilə həyata keçirilən qırğınlar nəticəsində minlərlə azərbaycanlı yalnız etnik və dini mənsubiyyətinə görə amansızcasına qətlə yetirilmiş, yüzlərlə yaşayış məntəqəsi dağıdılmışdır. Şamaxı, Quba, Zəngəzur, Naxçıvan, Lənkəran və Qarabağ bölgələrində baş verən qırğınlar xalqın tarixi-mədəni irsinin də məhv edilməsinə səbəb olmuşdur. Bu hadisələr xalqın mənəvi yaddaşında silinməz izlər buraxmışdır.

Uzun illər bu hadisələrin təhrif olunması və gizlədilməsi onların beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbulunu çətinləşdirmişdir. Lakin müstəqillik dövründə aparılan tədqiqatlar, arxiv materiallarının üzə çıxarılması və elmi araşdırmalar hadisələrin obyektiv qiymətləndirilməsini təmin etmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1998-ci ildə imzalanan “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərman 31 martın rəsmi anım günü elan edilməsinə, hadisələrə dövlət səviyyəsində hüquqi qiymət verilməsinə imkan yaratmışdır.

Hazırda bu siyasət Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə davam etdirilir. Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması, elmi tədqiqatların aparılması, beynəlxalq konfransların təşkili və xarici dillərdə nəşrlərin hazırlanması bu istiqamətdə atılmış mühüm addımlardır. Kompleksdə toplanan arxiv materialları və tapılmış kütləvi məzarlıqlar hadisələrin sistemli və məqsədyönlü xarakter daşıdığını əyani şəkildə nümayiş etdirir.

31 mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü yalnız keçmişin faciəsini xatırlatmaqla kifayətlənmir, həm də milli yaddaşın qorunması, tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və gələcək nəsillərə təhvil verilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu günün qeyd olunması həm də ədalətin bərpası, xalqın milli birliyi və mənəvi iradəsinin gücləndirilməsi üçün vacib vasitədir. Tarixi yaddaşın qorunması xalqın gücünü və davamlılığını təmin edən əsas amillərdən biridir.

Anar Xəlilov

Şuşa Rayon Statistika İdarəsinin rəisi, YAP Şuşa rayon təşkilatının 10 saylı ərazi təşkilatının Sədr müavini