20 Yanvar 1990-cı il Azərbaycan tarixində həm milli faciə, həm də azadlıq mübarizəsinin dönüş nöqtəsi kimi xüsusi yer tutur. Həmin gecə Sovet İttifaqının silahlı qüvvələri tərəfindən Bakıda və respublikanın bir sıra bölgələrində dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilən hərbi müdaxilə totalitar sovet rejiminin öz vətəndaşlarına qarşı törətdiyi ən ağır cinayətlərdən biri idi. Bu hadisə imperiya idarəçiliyinin zorakılıq üzərində qurulduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirdi.

1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də gedən siyasi proseslər milli respublikalarda azadlıq və suverenlik ideyalarının güclənməsinə səbəb olmuşdu. Azərbaycanda isə bu proseslər Ermənistanın ərazi iddiaları və Dağlıq Qarabağ münaqişəsi fonunda daha da kəskinləşmişdi. Mərkəzi hakimiyyətin qərəzli mövqeyi xalqın Sovet rejiminə olan inamını tamamilə sarsıtmışdı və 20 Yanvar hadisələri bu etimadsızlığın kulminasiya nöqtəsi oldu.

Sovet ordusunun fövqəladə vəziyyət elan edilmədən Bakıya yeridilməsi, mülki əhaliyə qarşı ağır hərbi texnikadan istifadə olunması beynəlxalq hüququn və SSRİ Konstitusiyasının kobud şəkildə pozulması idi. Bu qanlı müdaxilə nəticəsində Sovet hakimiyyəti Azərbaycanda siyasi və hüquqi legitimliyini itirdi və imperiya sisteminin iflası daha da sürətləndi.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 20 Yanvar hadisələrinə verdiyi qətiyyətli siyasi mövqe bu faciənin tarixi həqiqətlərinin üzə çıxarılmasında mühüm rol oynadı. Onun təşəbbüsü ilə 1994-cü ildə faciəyə siyasi-hüquqi qiymət verildi və 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan olundu. Bu hadisə müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji əsaslarının formalaşmasında həlledici mərhələ oldu.

Rəfail Məmmədov

“Əməkdar müəllim”, YAP Şuşa rayon təşkilatının fəal üzvü