Dövlətin uzunömürlülüyü yalnız güc resursları ilə deyil, hüquqi əsasların möhkəmliyi ilə təmin olunur. 1993–1995-ci illərdə görülən sabitləşdirici tədbirlərdən sonra norma və institutların yenilənməsi tarixi zərurət idi. Qanunun aliliyi, hakimiyyət bölgüsü və insan hüquqları sahəsində boşluqlar sistemli yanaşma tələb edirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev hüquqi islahatları dövlət quruculuğunun mərkəzinə çıxardı. Məqsəd rəsmi prosedurlara deyil, işləyən hüquqi mexanizmlərə sahib olmaq idi. Bu yanaşma legitimliyi yalnız seçki faktı kimi deyil, gündəlik idarəçilik keyfiyyəti kimi anladı.12 noyabr 1995-ci ildə referendumla qəbul edilən Konstitusiya Azərbaycanı demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət kimi təsbit etdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev yeni əsas qanunla suverenliyin daxili arxitekturasını formalaşdırdı. Hakimiyyət bölgüsü prinsipləri konstitusion çərçivəyə salındı. Vətəndaş azadlıqları və mülkiyyət toxunulmazlığı institutlaşdırıldı. Dövlət orqanlarının səlahiyyət və məsuliyyət sərhədləri dəqiqləşdirildi. Hüquq dövləti ideyası praktik idarəetmə standartına çevrildi.

Konstitusiya yalnız mətn deyil, icra mədəniyyəti tələb edirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev normativ aktların qəbulu, məhkəmə sisteminin funksionallığı və hüquqi maarifləndirmənin genişlənməsinə xüsusi diqqət yetirdi. Qanunvericilik mühitinin proqnozlaşdırıla bilməsi sərmayə üçün riskləri azaltdı. İnzibati təsisatlar hüquqi məsuliyyət əsasında işləməyə başladı. Mübahisələrin sivil həlli praktikası gücləndi. Hüququn cazibəsi zorun çəkindirici rolundan üstün tutuldu.Hüquqi dövlət quruculuğunda şəffaflıq, hesabatlılıq və prosedur dəqiqliyi yeni idarəçilik davranışı formalaşdırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyev hüquqi çərçivəni cəmiyyətin gündəlik həyatına endirmək üçün konseptual siyasət yürüdürdü. Qanunların tətbiqi üzrə koordinasiya mexanizmləri yaradıldı. Hüquqi maarif cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinə çatdırıldı. Bu, hüquqa etimadı artırdı. Qanuna əməl etmə mədəniyyəti tədricən normal hal aldı.Konstitusiyanın yaratdığı hüquqi mühit yalnız siyasi sabitlik deyil, həm də sosial dialoq üçün platforma oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyev müxtəlif maraq qruplarını hüquqi prosedurlar daxilində iştirakçıya çevirdi. Bu, radikal davranışları kənara itələdi. İnstitusional dil gücləndikcə emosional gərginlik azaldı. Hüquq sisteminin işləkliyi dövlət–cəmiyyət münasibətlərində etimadı möhkəmləndirdi. Konstitusiya təkcə sənəd yox, idarəçilik mədəniyyəti kimi dəyərləndi.

Beləliklə, 12 noyabr 1995-ci il Konstitusiyası dövlətçiliyin uzunmüddətli dayanıqlığının əsası oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyev hüququ siyasətin alətinə deyil, siyasəti hüquqla tənzim edən üst dəyərə çevirdi. Normativlik ölkənin iqtisadi, sosial və təhlükəsizlik sahələrində öngörücülük yaratdı. İnkişafın növbəti mərhələləri üçün etibarlı baza formalaşdı. Dövlətçilik prosesi kağızdan praktikaya, niyyətdən nəticəyə daşındı. Hüquqi memarlıq Azərbaycan modelinin sütununa çevrildi.

Rəşad Rəsulov

YAP Şuşa rayon təşkilatının fəal üzvü