1990-cı illərin geosiyasi mənzərəsində enerji siyasəti yalnız iqtisadi məsələ deyildi, suverenliyin real təminat mexanizmi idi. Resursların idarəsi xarici siyasətin dilini, investisiyanın coğrafiyasını və infrastrukturun istiqamətini müəyyənləşdirirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev enerji sektorunu milli təhlükəsizliklə əlaqələndirən strateji baxış ortaya qoydu. Məqsəd xammal satmaq yox, enerji ilə yeni geosiyasi rol qazanmaq idi. Bu baxış iqtisadi transformasiyanın mühərrikinə çevrildi. Enerji-nəqliyyat kəsişməsi ölkənin təsir dairəsini genişləndirdi.

20 sentyabr 1994-cü ildə Bakıda “Gülüstan” sarayında imzalanan “Əsrin müqaviləsi” bu yanaşmanın təntənəsi oldu. Dünyanın səkkiz ölkəsindən on üç iri şirkətin iştirakı beynəlxalq etimadı göstərirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev müqaviləni iqtisadiyyatın maliyyələşmə mənbəyinə, texnologiya transferinə və siyasi nüfuza bağladı. Müqavilə riskləri paylaşan, öhdəlikləri dəqiq müəyyən edən hüquqi mexanizmlərlə qorundu. İnvestisiya axınları proqnozlaşdırılan trayektoriyaya salındı. Enerji sektoru dayanıqlı artım üçün lövbərə çevrildi.

Müqavilə təkcə hasilat demək deyildi; logistika, kadr və servis sənayesinin formalaşmasını sürətləndirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev yerli potensialın hazırlanmasına, mütəxəssis məktəbinin qurulmasına önəm verdi. Müasir təhlükəsizlik və ekoloji standartlar tətbiq olundu. Regional boru kəməri arxitekturası üzrə qərarlar qəbul edildi. Enerji dəhlizləri beynəlxalq əməkdaşlıq üçün yeni platformalar yaratdı. Azərbaycan tədarük zəncirinin etibarlı halqasına çevrildi.

Enerji gəlirləri makroiqtisadi idarəçilikdə məsuliyyətli çərçivəyə salındı. Ümummilli Lider Heydər Əliyev fiskal intizam və uzunmüddətli planlaşdırma tələb edirdi. Büdcə və investisiya nisbəti strateji məqsədlərə uyğunlaşdırıldı. İnfrastruktur, sosial və müdafiə xərcləri balanslı şəkildə yönəldildi. Valyuta sabitliyi və sərmayə mühitinin proqnozlaşdırılması önə çəkildi. Resurs bəlkəsi “resurs lənəti”nə çevrilmədən idarə olundu.

Enerji siyasəti eyni zamanda diplomatiyanın gücləndirici alətinə döndü. Ümummilli Lider Heydər Əliyev çoxtərəfli tərəfdaşlıq siqnalı verərək regionda balansı qorudu. Müqavilə Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş reputasiyasını formalaşdırdı. Bu reputasiya sonrakı nəqliyyat və logistika layihələrini stimullaşdırdı. Beynəlxalq platformalarda Azərbaycan sözü daha inandırıcı eşidildi. İqtisadi dəyərlə siyasi nüfuz arasında çevrim yarandı.“Əsrin müqaviləsi” ölkəni yalnız iqtisadi yüksəlişə deyil, suveren qərarvermə gücünə daşıdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyev enerji strategiyasını milli inkişaf modelinin mərkəzinə yerləşdirdi. Bu model investisiyanı, texnologiyanı və təhlükəsizliyi eyni həll paketinə bağladı. Azərbaycanın regional rolunu strukturlaşdırdı. Gələcək nəsillər üçün sabitlik yaradan institusional baza formalaşdırdı. Enerji siyasəti dövlətçilik konsepsiyasının ayrılmaz hissəsinə çevrildi.

Aynurə Məlikova

YAP Şuşa rayon təşkilatının 25 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri