1990-cı illərin başlanğıcında Naxçıvanın blokada şəraiti muxtar respublikanı ağır sınaqlarla üzləşdirdi. Sosial-iqtisadi vəziyyət gərgin, təhlükəsizlik riskləri yüksək idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev bu mürəkkəb məkanda dövlətçilik iradəsini nümayiş etdirdi. Naxçıvanda idarəetmə sabitləşdirildi, sosial nizam bərpa olundu. Muxtariyyətin resursları səmərəli təşkil edildi. Cəmiyyətin özünəinamı artırıldı.

17 noyabr 1990-cı ildə Naxçıvan Ali Məclisinin I sessiyasında üçrəngli bayrağın ucaldılması tarixi hadisə oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyev milli rəmzlərin bərpası ilə siyasi mesaj verdi: suverenlik iradəsi dönməzdir. Muxtar respublikanın adından “sovet” və “sosialist” sözlərinin çıxarılması qərarı qəbul olundu. Milli ideya dövlət rəmzlərinə çevrildi. Bu addımlar ümumrespublika üçün nümunə oldu. Tarixi simvolika siyasi iradəni möhkəmləndirdi.1991-ci ilin sentyabrında Naxçıvan Ali Məclisinin sədri seçilməsi muxtar respublikada sabitliyi institusional səviyyəyə daşıdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyev qanunçuluğu və nizamı prioritet etdi. Sosial xidmətlərin bərpası üçün tədbirlər görüldü. Təhlükəsizlik mühiti yaxşılaşdırıldı. Əhalinin gündəlik rifahı diqqət mərkəzinə alındı. Naxçıvan dövlətçilik məktəbinə çevrildi.

21 noyabr 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvanda təsisi siyasi sistemin təşkilatlanması üçün həlledici idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev partiyanın sədri seçilərək siyasi proseslərə məsuliyyətli platforma verdi. Siyasi təşkilatlanma radikalizmin qarşısını aldı. Cəmiyyətə seçki və proqram üzərində siyasət mədəniyyəti aşıladı. Sistemli müzakirə və qərarvermə kanalları yarandı. Siyasət institusional çərçivəyə salındı.Naxçıvan mərhələsi respublikaya nümunəvi idarəçilik modeli təqdim etdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev az resursla böyük nəticə prinsipini göstərdi. Qayda, intizam və məsuliyyət effektivliyin əsaslarına çevrildi. Məhz bu praktik məktəb sonradan respublika miqyasında tətbiq olundu. İdarəçilikdə çeviklik və qətiyyət balansı quruldu. Nəticədə böhranların idarəsi mümkün oldu.

Bu təcrübə 1993-cü ilin iyununda respublika səviyyəsində dönüş üçün real dayağa çevrildi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev Naxçıvanda sınaqdan keçən prinsipləri Bakıda tətbiq etdi. Sabitlik və hüquq çərçivəsi qısa zamanda bərpa olundu. Siyasi sistem legitimləşdi. Naxçıvan dövrü dövlətçilik laboratoriyası kimi tarixə düşdü. Bu laboratoriyanın nəticəsi ümummilli qurtuluş oldu.

Rəsmiyyə Məmmədova

YAP Şuşa rayon təşkilatının 16 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri