1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan dövlətçiliyi ən ağır sınaqlarla üz-üzə idi. Müstəqilliyin bərpasından sonra hakimiyyət böhranı, idarəçilikdə dağınıqlıq və müxtəlif silahlı dəstələrin toqquşmaları ölkəni vətəndaş müharibəsinə aparırdı. Sosial-iqtisadi həyat çökmüş, təhlükəsizlik zəmanəti itmişdi. Xalqın taleyi təlatümlü axına düşmüş, dövlət institutları faktiki iflic vəziyyətinə yuvarlanmışdı. Ümidlər sürətlə tükənir, gələcək haqqında pessimizm dərinləşirdi. Bu fon milli iradəni toparlayacaq real liderliyə ehtiyacı kəskinləşdirirdi.Məhz bu ziddiyyətli mənzərədə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi məsuliyyəti üzərinə götürərək xalqın çağırışına cavab verdi. Onun siyasi nüfuzu ölkə daxilində sabitləşdirici mənbəyə çevrildi. Dövlətçilik təcrübəsi böhranların idarə edilə biləcəyini sübut etdi. Xalqın inamı liderin ətrafında konsentrasiya olundu və parçalanmanın qarşısı alındı. Bu, həm psixoloji, həm də institusional dönüş başladı. Qurtuluş ideyası konkret idarəçilik tədbirlərinə çevrildi.

15 iyun 1993-cü ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi siyasi xaosun axarını dəyişdi. Bu tarix bu gün Milli Qurtuluş Günü kimi anılır və təsadüfi deyil: qərar dövlət institutlarına ikinci nəfəs verdi. Hakimiyyətin legitim dayaqları bərpa olundu, mərkəzləşmə gücləndi. Təhlükəsizlik prioritet elan olundu, dövlət orqanları koordinasiyalı işləməyə başladı. Vətəndaşların sabaha inamı geri qayıtdı. Dağılma trendi sabitliyə doğru çevrildi.3 oktyabr 1993-cü ildə keçirilən prezident seçkiləri milli iradənin siyasi təsdiqi idi. Xalq Ümummilli Lider Heydər Əliyevə səs verərək dövlət başçısı statusunu legitimləşdirdi. 10 oktyabrda andiçmə ilə yeni mərhələ başladı və legitim hakimiyyət böhranın idarəsinə tam məsuliyyətlə girişdi. Seçki nəticələri cəmiyyətdə etimadı artırdı və dövlət idarəçiliyinin vertikalını möhkəmləndirdi. İdarəetmə qərarlarında sistemlilik üstünlük təşkil etdi. Dövlətin dağılma riskləri kəskin azaldı.

Qısa müddətdə qanunsuz silahlı birləşmələrin zərərsizləşdirilməsi, çevriliş cəhdlərinin qarşısının alınması və təhlükəsizlik rejiminin bərpası təmin olundu. Ümummilli Lider Heydər Əliyev hüquq-mühafizə və təhlükəsizlik sistemlərini koordinasiyaya cəlb etdi. İcra və məhkəmə orqanlarının qarşılıqlı fəaliyyəti gücləndi. Dövlətin zorakılıq üzərində inhisarı bərpa edildi. Bu, siyasi gündəmin mərkəzinə sabitliyin yerləşdirilməsini mümkün etdi. İnkişaf üçün minimal sabitlik bazası formalaşdı. Nəticədə qurtuluş yalnız böhranın dayandırılması deyil, həm də uzunmüddətli inkişaf xəttinin başlanğıcı oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin tətbiq etdiyi institusional yanaşma strateji qərarların icrasına şərait yaratdı. Seçkilərlə təsdiqlənən legitimlik iqtisadi və hüquqi islahatlar üçün siyasi iradə təmin etdi. 1993-cü ilin dönüş nöqtəsi gələcək mərhələlərin ilkin şərtinə çevrildi. Azərbaycan parçalanmadan idarəolunan dövlətə çevrildi. Qurtuluş, sabitlik və inkişaf eyni zəncirin halqaları kimi birləşdi.

Leyla Babışova

YAP Şuşa rayon təşkilatının sədr müavini